محمدرضا عسگری  مورودی/ پژوهشگر ارشد مسائل آسیا

تصمیم چندی پیش دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا برای خروج نیروهای نظامی این کشور از افغانستان، با بازتاب‌های متفاوتی در این کشور مواجه شد. محمد اشرف غنی، رئیس‌جمهوری افغانستان در نامه‌ای به ترامپ از وی خواسته تا نظامیان آمریکایی را به طور کامل از افغانستان خارج نکند.

ترامپ از زمان به قدرت رسیدن در آمریکا، رویکرد جدیدی را درباره حضور نظامی این کشور در محیط‌های فراسرزمینی اتخاذ کرده است که براساس آن باید هزینه‌های دخالت نظامی آمریکا در دیگر کشورها کاهش پیدا کند و همچنین شرکای کاخ سفید در مناطق مختلف جهان هزینه‌های قرار گرفتن در زیر چتر امنیتی آمریکا را بیش از گذشته پرداخت کنند.

بنا به همین ملاحظه است که ترامپ، خروج نظامیان آمریکایی از افغانستان را در دستور کار قرار داده است؛ البته چنین رویکردی در کاخ سفید و کنگره آمریکا با مخالفت‌هایی روبرو شده است. شاید به همین علت است که جان بولتون، مشاور امنیت ملی رئیس‌جمهوری آمریکا، چند روز پس از اعلام این تصمیم توسط ترامپ تلاش کرد تا به نوعی این موضع وی را اصلاح یا تعدیل کند.

با توجه به خودمحوری ترامپ در تصمیم‌گیری‌های مربوط به دولت جمهوری‌خواه آمریکا و ویژگی بارز وی درعدم پذیرش نظرات مشورتی دیگران بعید است که تصمیم برای خروج نظامیان آمریکایی از افغانستان با تغییراتی مواجه شود و اصل تصمیم ترامپ در این زمینه را برهم زند.

در سیاست خارجی آمریکا که بخشی از آن را دخالت‌های نظامی در مناطق مختلف جهان شکل می‌دهد، ترامپ برخلاف اسلاف خویش بیش از آنکه بهره سیاسی کشور در این عرصه برایش مهم باشد و آن را در چارچوب عناصر قوام‌بخش قدرت هژمونی ایالات متحده بداند، از منظر اقتصادی به آن می‌نگرد.

افزایش فشارهای ترامپ بر کشورهای اروپایی عضو ناتو برای پرداخت سهم بیشتری از هزینه این سازمان در راستای چنین نگرشی است که می‌کوشد هزینه‌های امنیتی آمریکا در خارج از مرزهای این کشور را تعدیل کند.

این در حالی است که ادامه حضور در جنگ افغانستان بر مبنای مدل فکری که ترامپ در سیاست خارجی آمریکا ارائه کرده است، مغایر با منافع این کشوراست و باید هزینه‌های این جنگ برای کاخ سفید به طور قابل ملاحظه‌ای کاهش یاید.

از سوی دیگر اشرف غنی احمد زی، رئیس جمهوری افغانستان در واکنش به این تصمیم ترامپ در نامه‌ای که خطاب به او نوشته است ضمن آنکه بر لزوم خودداری رئیس‌جمهوری آمریکا در خروج کامل نظامیان این کشور از افغانستان تاکید کرده، کاهش شمار نیروهای آمریکایی از ۱۴هزار نفر به سه هزار نفر و کاهش دو میلیارد دلاری در هزینه سالانه این نظامیان را نیز در فهرست پیشنهادات خود قرار داده است.

اشرف غنی که از چند ماه پس از رسیدن به مقام ریاست جمهوری افغانستان در سال 2014 تاکنون با انتقادهای گسترده مخالفان و منتقدان از سیاست‌های امنیتی دولت وحدت ملی این کشور مواجه بوده، نگرانی‌های جدی از خروج کامل نظامیان آمریکایی از افغانستان دارد .

رئیس‌جمهوری افغانستان که در حدود پنج سال گذشته به ضعف در اتخاذ تدابیر موثر امنیتی برای مهار خشونت و ترور در این کشور متهم بوده است، طرح خروج کامل نظامیان آمریکایی را شروعی برای تهاجم بیشتر گروه‌های تروریستی در افغانستان علیه نیروهای ارتش و پلیس این کشور می‌داند.

حتی این انگاره در بین برخی مشاوران نزدیک به اشرف غنی وجود دارد که خروج کامل نظامیان خارجی در افغانستان می‌تواند احتمال سقوط دولت مرکزی این کشور را بار دیگر مطرح کند.

اشرف غنی که انتخابات پارلمانی افغانستان را با تاخیر در اکتبر 2018 برگزار کرد و انتخابات ریاست جمهوری را نیز با سه ماه تاخیر قرار است در ژوئن 2019 برگزار کند، به‌شدت مورد انتقاد است و حتی برخی منتقدان، وی را به بی‌کفایتی متهم می‌کنند.

لذا این گمانه مطرح است که به دنبال خروج کامل نظامیان خارجی از افغانستان ممکن است با تشدید ناامنی‌ها، زمینه برای برگزاری انتخابات آتی ریاست جمهوری این کشور فراهم نشود و اشرف غنی در فهرست آن دسته از شخصیت‌های سیاسی افغان قرار بگیرد که کارنامه‌اش در نسل فعلی و آتی افغانستان مورد مذمت‌های مستمر در تاریخ باشد.

تضعیف موقعیت فعلی اشرف غنی در سپهر سیاسی افغانستان و در رقابت با رقبا در انتخابات آینده ریاست جمهوری، از جمله چالش‌هایی است که می‌تواند منجر به افزایش ناامنی شود. در عین حال خروج نظامیان آمریکایی نیز به رغم آنکه ماموریت رزمی آنها از سال 2014 به پایان رسیده است، در این شرایط به لحاظ روانی بر این معادله اثر خواهد گذاشت.

از آنجا که نظامیان در افغانستان نقش رزمی ندارند و ماموریت آنان در بخش آموزش و مشاوره است، به نظر می‌رسد تا حدودی درباره پیامدهای منفی خروج کامل نیروهای خارجی از افغانستان بزرگنمایی می‌شود. تجربه افغانستان در سال 2014 که ده‌ها هزار نظامی خارجی در یک پروسه دو ساله خاک این کشور را ترک کردند، نشان داده که آثار روانی این خروج بیش از حد متعارف بوده و در میدان واقعی جنگ کفه ترازو به طور کامل به نفع گروه‌های مسلح مخالف دولت کابل سنگین نشده است.

شاید به همین دلیل است که برای تجربه جدید افغانستان در خروج نیروهای آمریکایی تعبیر تجربه طوفان در رسانه‌های آن کشور بکار گرفته شده است.

به نظر می رسد خلاء ناشی از خروج نظامیان خارجی که از حدود 5 سال قبل وارد ماموریت آموزشی و مشاوره ای شده اند، فرصت خوبی برای افغانستان فراهم می‌کند که با اتکاء به توانایی داخلی،کاهش اختلافات سیاسی، تقویت آموزش و استفاده از ظرفیت های قومی، مذهبی وسیاسی بتواند به دنبال یافتن راهکار مناسبی باشد تا با ایجاد همگرایی در تامین امنیت این دوره، اثرات روانی خروج نیروهای آمریکایی بر پیامد های داخلی و میدانی آن را پشت سر بگذارد.