شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
اندیشکده یونانی بنیاد سیاست خارجی و اروپایی هلنیک در یادداشتی نوشت: دیدگاه آنکارا ترکیه را به رویارویی با پاریس کشانده است، چراکه فرانسه از زمان دوره استعماری، دریای مدیترانه و فراتر از آن، آفریقا و خاورمیانه را حوزه نفوذ واحدی قلمداد میکند. همچنین، فرانسه و ترکیه به خاطر مناقشات شخصی بین امانوئل مکرون و اردوغان بر سر نقش اسلام در حوزه سیاسی و اجتماعی نیز اختلاف دارند. در طرف دیگر، آتن در تلاش برای ایجاد توازن در برابر آنکارا، همکاری نزدیکی با پاریس بر اساس دیدگاهها و منافع مشترک شکل داده است. بااینحال، آتن نباید خود را «اقمار ژئوپلیتیکی» پاریس در منطقه نشان دهد بلکه باید یک راهبرد دفاعی و دیپلماتیکی منسجم اتخاذ کند.
در بعد دیپلماتیکی، آتن به یک ائتلاف سیاسی با شرکای منطقهای (اسرائیل، مصر، قبرس، امارات) و پیشبرد سیاست فعال مدیترانهای در بستر راهبرد مستقل نوظهور اروپا نیازمند است. در بعد دفاعی، یونان باید از موقعیت جغرافیایی خود برای نوسازی زیرساختهای دفاعی بهرهبرداری کرده و به «راهحل هوشمندانه» برای تقویت بازدارندگی خود بپردازد.
دیدگاه پاریس
سیاست مدیترانهای پاریس بر واقعگرایی و منافع ملی استوار است. فرانسه خود را قدرت طراز اول با امتیازات متعدد در این منطقه قلمداد میکند. فرانسه تنها کشور مدیترانه دارای عضویت دائم در شورای امنیت سازمان ملل بوده و در میان همه کشورهای این منطقه از قدرتمندترین نیروی نظامی برخوردار است. در حال حاضر، سه موضوع اصلی در دیدگاه راهبردی فرانسه در مدیترانه حائز اهمیت است که عبارتاند از پناهجویان، انرژی و ترکیه. این سه حوزه مسائل با سه حوزه جغرافیایی در مدیترانه، یعنی لیبی و آفریقا، شرق مدیترانه و شاخ آفریقا، همبستگی دارند. برای مقابله باهدف آنکارا در تحمیل نظم جدید در شرق مدیترانه، مکرون تشکیل «گروه مدیترانه» را ضروری میداند. همچنین، فرانسه ظاهراً به دنبال پیشبرد سیاست خارجی متحد اتحادیه اروپا بر اساس «استقلال راهبردی» است.
دیدگاه آنکارا
سیاست تهاجمی و تجدیدنظرطلبانه اردوغان در شرق مدیترانه از چند عامل همگرا ناشی میشود که عبارتاند از تحقق اهداف جاهطلبانه، نظیر ظهور ترکیه بهعنوان قدرت مسلم در خاورمیانه، کاهش وابستگی ترکیه به انرژی و رشد صنعت دفاعی ترکیه برای کاهش وابستگی به خرید از کشوری ثالث.
برخی تحلیلگران معتقدند که ورود کشتیهای اکتشافی ترکیه به شرق مدیترانه انگیزههای اقتصادی دارد. از سال 2010، آنکارا راهبرد پایداری برای گسترش نفوذ سیاسی، اقتصادی و نظامی خود در آفریقا اتخاذ کرده است که موجب دردسر فرانسه، مصر و امارات شده است. تحولات سیاسی و نظامی در لیبی فرصتی در اختیار ترکیه و ایتالیا قرارداد تا همکاری اقتصادی خود در تونس، مالت و دیگر کشورهای شمال آفریقا را گسترش داده و شبکه مواصلاتی وسیعی در منطقه آفریقا – مدیترانه ایجاد کنند.
دیدگاه آتن
بنبست جاری با ترکیه در شرق مدیترانه و گرایشهای نو امپریالیستی آنکارا از دو لحاظ برای آتن معضل دشواری ایجاد کرده است. ازیکطرف یونان باید آمادگی نظامی خود در برابر رقیب دیرینه یعنی ترکیه را حفظ کند و از طرف دیگر به توسعه اقتصادی و رونق سرمایهگذاری علیرغم رکود اقتصادی ناشی از همهگیری کووید-19 ادامه دهد.
امروزه ماهیت رقابت یونان-ترکیه در مقایسه با گذشته تغییر کرده است. آتن نیازمند تجهیزات نظامی پیشرفته و بهینهای است. یونان در این منطقه بسیار عقبمانده و بحرانهای اخیر هم مزید بر علت شده است درحالیکه ترکیه صنعت دفاعی داخلی قدرتمندی ایجاد کرده است.
مسیر پیش رو
اختلافات ترکیه و یونان تازگی نداشته و به این زودی هم برطرف نخواهد شد. همین امر در مورد رقابت جاری ترکیه-فرانسه برای نفوذ و سلطه بر دریای مدیترانه و شمال آفریقا نیز صدق میکند. طی چند سال گذشته، نظم منطقهای و بینالمللی بهطور چشمگیری تغییر کرده و هر سه کشور این مثلث با مخاطرات بزرگی مواجه شدهاند. بااینحال، راهبرد مدیترانهای یونان بر سه ستون استوار است. نخست، یونان باید از مزیت جغرافیایی خود به نفع خویش بهرهبرداری کند. دوم، یونان باید در برنامه نوسازی نیروی دریایی هوشمند سرمایهگذاری کرده و صنعت کشتیسازی خود را احیا نماید. سوم، آتن باید به سرمایهگذاری در فنآوریهای حساس و جنگافزار سایبری بپردازد.
مسلماً آمریکا از این منطقه خارج نشده است اما ظاهراً در حل مشکلات نوظهور و بازدارندگی در برابر آنها بهطور فزایندهای تردید نشان داده و خلأ به وجود آمده، ترکیه را به گسترش نفوذ از طریق دکترین «وطن آبی» تحریک کرده است؛ بنابراین، فرانسه تنها وزنه مقابل ترکیه در این منطقه بوده و دارای منافع حیاتی در منطقه شرق مدیترانه و آفریقاست. آتن هم در میان رقابت راهبردی بین پاریس و آنکارا قرارگرفته است. یونان باید بهسرعت به بررسی راهبرد خویش در برابر ترکیه و نوسازی قدرت دفاعی خویش و تشکیل شبکه همکاری راهبردی منسجم با کشورهایی بپردازد که نگرانیها و منافع مشترکی دارند.
0 Comments