شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در جنگهای مدرن، همیشه تصور بر این بوده است که هرچه سلاح گرانتر و پیشرفتهتر و متعلق به شرکتهای معروف و نامدار باشد، پیروزی قطعیتر خواهد بود. اما تحولات جبهه شمالی فلسطین اشغالی در ماههای اخیر، این باور قدیمی را به چالش کشیده است. جایی که ارتش رژیم صهیونیستی با داشتن پیشرفتهترین سامانههای پدافندی همچون گنبد آهنین، داوود و فلاخن و نیز جنگندههای نسل پنجم اف-۳۵ و تانکهای مرکاوا و سایر تجهیزات مدرن که در کمتر کشوری در جهان وجود دارند، در مقابل پهپادهای چندصد دلاری حزبالله لبنان عملاً درمانده شده است. اعتراف تلخ بنیامین نتانیاهو درباره ناتوانی در مقابله با این تهدید و دستور او برای تخصیص بودجهای نامحدود به منظور یافتن راهحل، نمایانگر این واقعیت است که دوران برتری محض فناوریهای گرانقیمت به پایان رسیده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: سفر اخیر رئیسجمهور آمریکا به چین از جنبههای مختلف حائز اهمیت است؛ چرا که چین به عنوان دومین قدرت اقتصادی جهان و یک اقتصاد رو به رشد شناخته میشود. همچنین چینیها در زمینههای مختلف، از جمله بخشهای فضایی، هوش مصنوعی و صنایع نظامی در حال پیشرفت هستند؛ به گونهای که در بخش نظامی، در حالی که پیشتر فاقد ناو هواپیمابر بودند، اکنون سومین ناو هواپیمابر خود را در اختیار دارند. از سوی دیگر، آمریکا به عنوان یک ابرقدرت، چین را همواره به عنوان رقیب خود نگریسته است و اکنون نیز به عنوان رقیب خود میبیند.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در جنگهای مدرن، همیشه تصور بر این بوده است که هرچه سلاح گرانتر و پیشرفتهتر و متعلق به شرکتهای معروف و نامدار باشد، پیروزی قطعیتر خواهد بود. اما تحولات جبهه شمالی فلسطین اشغالی در ماههای اخیر، این باور قدیمی را به چالش کشیده است. جایی که ارتش رژیم صهیونیستی با داشتن پیشرفتهترین سامانههای پدافندی همچون گنبد آهنین، داوود و فلاخن و نیز جنگندههای نسل پنجم اف-۳۵ و تانکهای مرکاوا و سایر تجهیزات مدرن که در کمتر کشوری در جهان وجود دارند، در مقابل پهپادهای چندصد دلاری حزبالله لبنان عملاً درمانده شده است. اعتراف تلخ بنیامین نتانیاهو درباره ناتوانی در مقابله با این تهدید و دستور او برای تخصیص بودجهای نامحدود به منظور یافتن راهحل، نمایانگر این واقعیت است که دوران برتری محض فناوریهای گرانقیمت به پایان رسیده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: سفر اخیر رئیسجمهور آمریکا به چین از جنبههای مختلف حائز اهمیت است؛ چرا که چین به عنوان دومین قدرت اقتصادی جهان و یک اقتصاد رو به رشد شناخته میشود. همچنین چینیها در زمینههای مختلف، از جمله بخشهای فضایی، هوش مصنوعی و صنایع نظامی در حال پیشرفت هستند؛ به گونهای که در بخش نظامی، در حالی که پیشتر فاقد ناو هواپیمابر بودند، اکنون سومین ناو هواپیمابر خود را در اختیار دارند. از سوی دیگر، آمریکا به عنوان یک ابرقدرت، چین را همواره به عنوان رقیب خود نگریسته است و اکنون نیز به عنوان رقیب خود میبیند.
وبسایت شورای روابط خارجی اروپا در یادداشتی نوشت: در گذشته، اروپاییها پیچیدگی احساس تهدید کشورهای حوزه خلیج [فارس] را نادیده گرفتهاند که باعث قطع فعالیتهای دیپلماتیک آنها در رابطه با ایران ازجمله در برجام شده است. اگرچه تنشهای این منطقه، غیرقابلمهار به نظر میرسد، اما میتوان آنها را نقطه آغاز دیپلماسی قرارداد. تمایل دولت بایدن برای مذاکرات چندجانبه میتواند فرصتی برای رویکردی جدید در اختیار بگذارد. با ورود بایدن به کاخ سفید، انتظار میرود که آمریکا از رویارویی با ایران امتناع کرده، به برجام بازگشته و مجدانه پادشاهان خلیج [فارس] را به تعامل در گفتگوی امنیت منطقهای ترغیب کند.
طی سال گذشته، بهطور فزایندهای معلوم شد که کشورهای تندروی شورای همکاری خلیج [فارس] (عربستان و امارات) اگر نتوانند روی بازدارندگی نظامی آمریکا حساب کنند، هیچ تمایلی به درگیری با ایران نخواهند داشت. این امر در سال 2019 هنگامی مشهود بود که آمریکا نتوانست به حملات علیه نفتکشها در آبهای سرزمین امارات و تأسیسات نفتی عربستان پاسخ دهد – حملاتی که خیلیها حمایت ایران را در آن دخیل می دانستند. این حوادث باعث تقویت این باور در کشورهای حوزه خلیج [فارس] شد که آمریکا تمایلی به درگیری در این منطقه نداشته و رهبران شورای همکاری خلیج [فارس] باید در مدیریت منافع امنیتی خود مسئولیت بیشتری بر عهده بگیرند. این امر تمایلی به ایجاد کانالهای جدید دیپلماتیک با ایران ایجاد کرده است.
با توجه به این فرایند، کشورهای مهم شورای همکاری خلیج [فارس] احتمالاً برای بازنگری در رویکرد بیشینه خود در قبال ایران آمادگی دارند اما یک فرایند سیاسی پایدار بین آنها نیازمند حمایت بینالمللی است. کشورهای اروپایی از توانایی لازم برای کمک به تسهیل این فرایند برخوردار بوده و بنابراین باید با دولت بایدن فعالانه همکاری کنند تا پادشاهان حوزه خلیج [فارس] را به تعامل در گفتگوهای امنیتی منطقه ترغیب سازند، چیزی که برای احیای برجام نیز حیاتی است. چنین فرایندی، باید با رایزنی با ایران همراه باشد تا این کشور نیز واکنش مطلوبی به گفتگوهای امنیتی منطقه نشان دهد.
دستیابی به این هدف، با توجه به اختلافات عمیق منطقهای و همچنین خطر دودستگی اروپا در رویکرد خود، بهوضوح با موانع عظیمی مواجه است. علاوه بر این، احتمال دارد که دونالد ترامپ تنشهای منطقهای را قبل از ترک قدرت تشدید کند و گفتگوی اپوزیسیون منطقه با ایران را دشوار سازد. اقداماتی که اکنون کشورهای اروپایی برای دستیابی به این هدف میتوانند انجام دهند عبارتاند از: فعالیتهای دیپلماتیک هرچه بیشتر بین کشورهای مهم منطقه بهویژه در مورد جنگ یمن، ایفای نقش امنیتی بیشتر و تلاش برای تقویت راههای اعتماد ساز منطقهای.
کشورهای اروپایی میتوانند با تمرکز بر اقدامات اعتمادساز نرم، پیشرفتها در گفتگوهای امنیتی و سیاسی را تقویت کنند. بااینوجود، اقدامات اعتمادساز نباید باعث غفلت از حلوفصل مسائل ژئوپلیتیکی و امنیتی شود که در کانون تنشهای حوزه خلیج [فارس] است؛ زیرا تا این مسائل حلوفصل نشوند هر نوع گفتگویی به بنبست خواهد خورد. نقش قدرتهای خارجی بهعنوان ضامن اصلی امنیت خلیج [فارس]، در تفکر راهبردی خاندان سلطنتی کشورهای حوزه خلیج [فارس] تثبیت شده است. اروپا باید کشورهای شورای همکاری خلیج [فارس] را خاطرجمع سازد که آنها ایران را به تعامل مطلوب راضی خواهند کرد.
همچنین، دیپلماسی مذهبی نیز میتواند نقش ویژهای در این گفتگوها داشته باشد. اگرچه اروپا باید از ورود به مسائل بین مسلمانان خودداری کند، اما میتواند از مؤسسات مذهبی مستقر در اروپا برای گسترش گفتگوهای درون دینی استفاده کند.
علیرغم مشکلات موجود در روزهای پایانی دولت ترامپ، پیشرفت در امنیت منطقهای در خاورمیانه با ورود بایدن به ریاست جمهوری آغاز خواهد شد زیرا کشورهای شورای همکاری خلیج [فارس] به این نتیجه رسیدهاند که با تداوم عدم تمایل آمریکا به مداخله در این منطقه، تجدیدنظر در مسائل امنیت منطقهای ضروری است. اگر این تحولات درست هدایت شود، به عملگرایی و گفتگوی جدید با ایران منجر خواهد شد. اروپا باید این فرصت را مغتنم بشمارد. کشورهای اروپایی باید با بهرهبرداری از این شرایط، کانالهای امنیتی و سیاسی خویش و دسترسیشان به تهران، در تسهیل گفتگوهای امنیتی جدید در خلیج [فارس] نقش رهبری ایفا کنند.
0 Comments