وب سایت موسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک (IISS) مستقر در لندن در یادداشتی نوشت: زمینه جدیدی از تنش در روابط چین و ایالات متحده بر سر تنگه تایوان در ماه‌های اخیر ظاهر شده است؛ چراکه مقامات نظامی چین به همتایان آمریکایی خود گفته‌اند که آنها تنگه تایوان را جزو «آب‌های بین‌المللی» نمی‌دانند.

بر اساس گزارش اخیر بلومبرگ، این اظهارات «در موارد متعدد و در سطوح مختلف» تکرار و باعث نگرانی مقامات آمریکایی شده است. یک روز پس از انتشار گزارش بلومبرگ، وانگ ونبین، سخنگوی وزارت خارجه چین در یک کنفرانس مطبوعاتی در 13 ژوئن 2022 تأیید کرد که از نظر چین، مفهوم «آب‌های بین‌المللی» در مورد تنگه تایوان صدق نمی‌کند، زیرا هیچ مبنای حقوقی و قانونی ندارد.

پکن حداقل در بیانیه‌های عمومی خود ادعایی مبنی بر حاکمیت بر تمام تنگه تایوان نیز نداشته است. وانگ در 13 ژوئن اظهار داشت که طبق کنوانسیون سازمان ملل متحد در رابطه با حقوق دریا (UNCLOS) و قوانین داخلی چین؛ آب‌های تنگه تایوان که از هر دو طرف به سمت وسط تنگه امتداد دارند، به چندین منطقه از جمله آب‌های داخلی، دریای سرزمینی، منطقه همجوار و منطقه انحصاری اقتصادی تقسیم می‌شود.

وی سپس اظهار داشت که چین دارای «حاکمیت، حقوق حاکمیتی و صلاحیت قضایی بر تنگه تایوان» است و از همین رو به حقوق قانونی این کشور باید احترام گذاشته شود.

اگرچه ادعای چین درباره نبودن اصطلاح «آب‌های بین‌المللی» در UNCLOS درست است، اما اختلاف نظر مهم‌تر بر سر حقوق کشتی‌ها و هواپیماهای غیرچینی، به‌ویژه کشتی‌ها و هواپیماهای نظامی، برای فعالیت در تنگه تایوان است.

تقسیم بندی قانونی اقیانوس‌ها

بر اساس مفاد UNCLOS، یک کشور ساحلی می‌تواند از خطوط ساحلی خود یک دریای سرزمینی به طول 12 مایل دریایی ایجاد کند که بر آن «حاکمیت» دارد (ماده 2 و ماده 3). در یک منطقه به هم پیوسته نیز که تا 24 مایل دریایی از خطوط ساحلی خود امتداد دارد، «کشور ساحلی می‌تواند کنترل لازم را برای جلوگیری از نقض [یا مجازات] قوانین و مقررات گمرکی، مالی، مهاجرتی یا بهداشتی خود اعمال کند» (ماده 33). در عین حال، تا 200 مایل دریایی از خطوط ساحلی خود، دارای حقوق مستقل برای اکتشاف، بهره‌برداری، حفاظت و مدیریت منابع طبیعی است. علاوه بر این، صلاحیت انجام فعالیت‌های خاص مانند ایجاد و استفاده از جزایر و سازه‌های مصنوعی، انجام تحقیقات علمی دریایی و حفاظت و حفظ محیط زیست دریایی را دارد (ماده 56).

یک دولت صلاحیت ممانعت از عبور یا فعالیت کشتی‌ها و هواپیماهای خارجی در منطقه فراتر از 12 مایلی از ساحل خود را ندارد، مگر اینکه این فعالیت‌ها حقوق حاکمیتی را که توسط UNCLOS برشمرده شده است، نقض کند.

کنوانسیون سازمان ملل متحد در رابطه با حقوق دریا تصریح می‌کند که کشتی‌های همه دولت‌ها «حق عبور از دریای سرزمینی» را دارند (ماده 17) و در منطقه فراتر از 12 مایلی، این کشتی‌ها از همان «آزادی‌های دریانوردی و پرواز بر فراز دریاها» و دیگر بهره برداری‌های قانونی بین‌المللی برخوردار هستند؛ همانگونه که در دریاهای آزاد انجام می‌دهند (ماده 58 بند 1 و ماده 87).

ادعاهای چین

بیانیه 13 ژوئن وانگ مبنی بر اینکه چین دارای «حقوق حاکمیتی و صلاحیت قضایی بر تنگه تایوان» است، با تقسیم بندی قانونی اقیانوس‌ها بر اساس UNCLOS مطابقت دارد، البته تا زمانی که ادعای حاکمیت و حقوق حاکمیتی و صلاحیت قضایی بر دریای سرزمینی تنگه تایوان باشد.

ادعای چین در مورد تنگه تایوان، که تقریباً 96 مایل دریایی در عریض‌ترین و 70 مایل دریایی در باریک‌ترین آن است، در دو قانون داخلی تصویب شده در سال‌های 1992 و 1998 تدوین شده است. این ادعا شامل یک دریای سرزمینی به طول 12 مایل دریایی و یک دریای 200 مایلی است.

با این وجود، UNCLOS به وضوح بیان می‌کند که در منطقه اقتصادی حوزه یک کشور ساحلی، همه دولت‌ها از «آزادی‌های… دریانوردی و پرواز بر فراز دریاها و… برخوردار هستند (ماده 58). به نظر می‌رسد مقامات ایالات متحده زمانی که اصرار دارند که تنگه تایوان جزو «آب‌های بین‌المللی» است، این نکته را مدنظر دارند. آن‌ها از این اصطلاح برای اشاره به آب‌های فراتر از دریای سرزمینی اشاره دارند، از جمله بخشی از تنگه تایوان که چین از آن به عنوان منطقه اقتصادی خود نام می‌برد.

اگرچه وانگ گفته است که چین به «حقوق قانونی دیگر کشورها در آب‌های مربوطه» احترام می‌گذارد، اما پکن بارها نسبت به فعالیت‌های نظامی خارجی، از جمله فعالیت‌های نظارتی که در منطقه اقتصادی آسیایی این کشور رخ می‌دهد و با حقوق و صلاحیت این کشور بر اساس UNCLOS تداخلی ندارد، اعتراض کرده است. مقامات چینی حتی با عبور کشتی‌های نظامی خارجی از آب‌های تنگه تایوان مخالفت می‌کنند.

اصل موضوع

در تفسیری که در 14 ژوئن، روزنامه ملی‌گرای گلوبال تایمز، منتشر کرد چین بر وضعیت حقوقی تنگه تایوان تاکید کرده است، زیرا کشتی‌های جنگی و هواپیماهای نظامی ایالات متحده بارها در آنجا فعالیت‌های تحریک‌آمیز انجام دادند که به نحوی حقوق حاکمیت چین را نقض کرده است.

اما ماده 56 UNCLOS روشن می‌کند که «حقوق حاکمیتی» چین در مناطق فراتر از 12 مایلی محدود به اکتشاف، بهره‌برداری، حفاظت و مدیریت منابع زنده و غیر زنده است. علاوه بر این، تصریح می‌کند که نه «حقوق حاکمیتی» و نه «صلاحیت قضایی» یک کشور ساحلی در منطقه اقتصادی به آن اجازه نمی‌دهد جمله فعالیت‌های نظامی، کشتی‌ها و هواپیماهای خارجی را تنظیم یا کنترل کند (مگر اینکه چنین فعالیت‌هایی با حقوق حاکمیتی چین تداخل داشته باشند). همچنانکه در ژوئیه 2014 و 2018، یک کشتی چینی نیز در منطقه فراتر از 12 مایلی ایالات متحده در نزدیکی هاوایی تمرین دریایی انجام داده بود.

چین و ایالات متحده به وضوح در مسیر رقابتی فزاینده حرکت می‌کنند. سوال اصلی این است که آیا این اقدامات منجر به رویارویی آشکار می‌شود؟ استفاده از اصطلاح «آب‌های بین‌المللی» توسط مقامات ایالات متحده، وضعیت را پیچیده‌تر و فرصتی را برای چین ایجاد کرده است تا حقوق این کشور و دیگران را در تنگه تایوان مخدوش کند.

ایالات متحده و سایر قدرت‌های دریایی احتمالاً به اعمال آزادی دریانوردی و پرواز در تنگه تایوان ادامه خواهند داد تا نشان دهند که با مخالفت‌های غیرقانونی چین موافقت نمی‌کنند. اگر پکن به این ادعا که این اقدامات حقوق حاکمیت این کشور را نقض می‌کند، ادامه دهد شرایط به سمت تنش بیشتر خواهد رفت؛ به‌ویژه اگر پکن گام‌های عملیاتی (مانند استفاده از تاکتیک‌های منطقه خاکستری) برای اعمال موضع خود بردارد. این احتمال وقوع یک حادثه در دریا یا هوا را افزایش می‌دهد و ممکن است به درگیری گسترده‌تری تبدیل شود که به نفع هیچ‌کس نیست.