شورای راهبردی آنلاین-رصد: از نگاه رئیس شورای امور بینالملل روسیه، ترکیه نه یک دشمن و نه یک متحد کامل برای روسیه است؛ بلکه یک قدرت مستقل منطقهای است که مسکو باید همزمان با آن به همکاری و رقابت بپردازد. به همین دلیل روابط روسیه و ترکیه در آینده نیز بر پایه ترکیبی از گفتوگو، موازنه منافع و مدیریت اختلافات ادامه خواهد یافت.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: تشدید تنشهای امنیتی میان پاکستان و افغانستان، اسلامآباد و کشورهای آسیای مرکزی را به سمت کریدورهای جایگزین از طریق چین و ایران سوق داده است. موفقیت مسیر جدید قرقیزستان–چین–پاکستان و توسعه مسیرهای ترانزیتی از طریق ایران، نشان میدهد که افغانستان بهتدریج در حال از دست دادن جایگاه سنتی خود بهعنوان حلقه اتصال آسیای مرکزی به آبهای آزاد است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «نظم جهانی معمولاً با مفاهیم مکانی و جغرافیایی توصیف میشود؛ دولتها از مرزهای خود دفاع میکنند، حوزههای نفوذ میسازند، بر سر مناطق دریایی رقابت میکنند و برای کنترل زنجیرههای تأمین و نهادهای بینالمللی تلاش میکنند. اما سیاست بینالملل تنها در فضا شکل نمیگیرد، بلکه زمان نیز در آن نقشی اساسی دارد. مفاهیمی مانند قدرت، نظم، بحران و راهبرد بر تصورات خاصی از زمان سیاسی استوارند، هرچند این تصورات اغلب نادیده گرفته میشوند.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «زمانی که آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه به ایران حمله کردند، ایران با تهدید کشتیرانی در تنگه هرمز واکنش نشان داد. از آن زمان، توجه جهان به چگونگی بازگشایی این گذرگاه حیاتی معطوف شده است. دولت آمریکا حتی یک طرح بیمه برای کشتیهایی که مایل به عبور از تنگه بودند ایجاد کرد، اما تقریباً هیچ کشتیای از آن استفاده نکرد. دلیل این امر آن است که مشکل اصلی بیمه نیست، بلکه جان دریانوردان است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: از نگاه رئیس شورای امور بینالملل روسیه، ترکیه نه یک دشمن و نه یک متحد کامل برای روسیه است؛ بلکه یک قدرت مستقل منطقهای است که مسکو باید همزمان با آن به همکاری و رقابت بپردازد. به همین دلیل روابط روسیه و ترکیه در آینده نیز بر پایه ترکیبی از گفتوگو، موازنه منافع و مدیریت اختلافات ادامه خواهد یافت.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: تشدید تنشهای امنیتی میان پاکستان و افغانستان، اسلامآباد و کشورهای آسیای مرکزی را به سمت کریدورهای جایگزین از طریق چین و ایران سوق داده است. موفقیت مسیر جدید قرقیزستان–چین–پاکستان و توسعه مسیرهای ترانزیتی از طریق ایران، نشان میدهد که افغانستان بهتدریج در حال از دست دادن جایگاه سنتی خود بهعنوان حلقه اتصال آسیای مرکزی به آبهای آزاد است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «نظم جهانی معمولاً با مفاهیم مکانی و جغرافیایی توصیف میشود؛ دولتها از مرزهای خود دفاع میکنند، حوزههای نفوذ میسازند، بر سر مناطق دریایی رقابت میکنند و برای کنترل زنجیرههای تأمین و نهادهای بینالمللی تلاش میکنند. اما سیاست بینالملل تنها در فضا شکل نمیگیرد، بلکه زمان نیز در آن نقشی اساسی دارد. مفاهیمی مانند قدرت، نظم، بحران و راهبرد بر تصورات خاصی از زمان سیاسی استوارند، هرچند این تصورات اغلب نادیده گرفته میشوند.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «زمانی که آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه به ایران حمله کردند، ایران با تهدید کشتیرانی در تنگه هرمز واکنش نشان داد. از آن زمان، توجه جهان به چگونگی بازگشایی این گذرگاه حیاتی معطوف شده است. دولت آمریکا حتی یک طرح بیمه برای کشتیهایی که مایل به عبور از تنگه بودند ایجاد کرد، اما تقریباً هیچ کشتیای از آن استفاده نکرد. دلیل این امر آن است که مشکل اصلی بیمه نیست، بلکه جان دریانوردان است.»
دیوید لوبین در یادداشتی که در وب سایت اندیشکده انگلیسی «چتم هاوس» منتشر شد، نوشت: تلاشها برای توضیح کاهش ارزش دلار در هفتههای اخیر، بهطور طبیعی بر احتمال افزایش رکود اقتصادی در آمریکا تمرکز خواهد داشت؛ زیرا چشمانداز کاهش شدید رشد اقتصادی بهجای جذب سرمایه، مانع ورود آن میشود و کاهش ارزش ارز را در پی دارد.
با این حال، ممکن است علت عمیقتری وجود داشته باشد: برخی در دولت ترامپ معتقدند که موقعیت دلار بهعنوان ارز ذخیره جهانی، بیشتر باری بر دوش اقتصاد آمریکاست تا نعمتی برای آن.
راهحل آنها این است که جایگاه دلار در نظام پولی جهانی را عمدا تضعیف کنند تا به تضعیف دائمی ارزش آن در برابر دیگر ارزها بینجامد؛ به این امید که دلار ارزانتر بتواند کسری تراز تجاری آمریکا را کاهش داده و تولیدکنندگان را به بازگشت به آمریکا ترغیب کند.
اما دفاع از این دیدگاه دشوار است. اگر دولت واقعا قصد تضعیف جایگاه دلار را داشته باشد، نظام پولی بینالمللی ممکن است وارد نوعی بینظمی شود که بعد از زمان قطع پیوند دلار با طلا توسط رئیسجمهور نیکسون در بیش از ۵۰ سال پیش سابقه نداشته است. چنین تغییری ناگهانی در موقعیت دلار، هزینههای استقراض آمریکا را بهطور چشمگیری افزایش خواهد داد و مسیر بینالمللیسازی ارز چین را هموارتر خواهد کرد.
«بیماری هلندی»؟
دیدگاه منفی به موقعیت جهانی دلار، از قیاسی با پدیده «بیماری هلندی» سرچشمه میگیرد؛ وضعیتی که در آن یک منبع بزرگ درآمد ارزی (مانند گاز طبیعی برای هلند در دهه ۱۹۶۰) باعث تقویت بیشازحد ارز کشور و تضعیف سایر بخشهای اقتصاد، بهویژه تولید میشود.
بر همین اساس، برخی در دولت ترامپ معتقدند که جذابیت دلار بهعنوان ارز مطمئن بینالمللی، تقاضای بیشازحدی برای آن ایجاد کرده و نرخ مبادله آن را بهطور ساختاری بالاتر از ارزش واقعی نگه داشته است. از دید آنها، همین موضوع باعث شده که سهم شاغلان در بخش تولید آمریکا از ۲۴٪ در سال ۱۹۷۴ به ۸٪ در سال ۲۰۲۴ کاهش یابد.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، زمانی که در سال ۲۰۲۳ سناتور بود، این موضوع را با «نفرین منابع» در منطقه آپالاچیا مقایسه کرد و گفت اتکای بیشازحد به زغالسنگ موجب تضعیف تنوع و پویایی اقتصادی منطقه شده است.
استیو میران، رئیس شورای مشاوران اقتصادی ترامپ نیز استدلال کرده که نقش ذخیرهای دلار باعث «تحریفات مداوم ارزی» شده و به کسریهای تجاری غیرقابلدوام دامن زده، چرا که کالاهای خارجی ارزانتر از کالاهای داخلی شدهاند.
گرچه واقعا دلار در حال حاضر در سطح بالایی قرار دارد، در آستانه بالاترین سطح خود از سال تاکنون، اما مشخص نیست که این وضعیت ارتباطی با جایگاه ذخیرهای آن داشته باشد. در پنجاه سال گذشته، دلار چرخههای شدیدی از تقویت و تضعیف را پشت سر گذاشته، بدون آنکه تاثیر قابلتوجهی بر جایگاه بینالمللیاش گذاشته باشد.
حتی عجیبتر آنکه اعضای دولت آمریکا اکنون ادعا میکنند که قدرت فعلی دلار ناشی از موقعیت آن بهعنوان ارز ذخیره است؛ در حالی که طی یک دهه گذشته، این موقعیت اندکی نزول داشته است.
در پایان سال ۲۰۲۴، سهم دلار از ذخایر ارزی جهان به ۵۸٪ رسیده، در حالی که 10 سال پیش این رقم ۶۵٪ بود. به همین ترتیب، سهم سرمایهگذاری خارجی در بازار اوراق قرضه خزانهداری آمریکا نیز از ۵۰٪ در سال ۲۰۱۴ به حدود یکسوم کاهش یافته است.
همچنین، مثال بریتانیا نیز نشان میدهد که برای داشتن کسری تجاری ساختاری، لزوما نیازی به ارز ذخیره جهانی نیست زیرا عامل اصلی این کسری، فاصله میان پسانداز و سرمایهگذاری است.
توضیح منطقیتر برای افزایش همزمان دلار و کسری تجاری آمریکا در دهه گذشته این است که اقتصاد آمریکا عملکردی بهمراتب قویتر از رقبایش داشته است. این دهه، دوره «استثناگرایی آمریکا» بوده و پویایی نسبی آن، باعث جذب سرمایهگذاری در بازارهای سهام و ارز آن شده است. درواقع، همین عملکرد قوی اقتصادی عامل اصلی قدرت دلار و رشد کسری تجاری بوده است.
افزایش مقبولیت دیدگاههای ضد دلار
در حال حاضر، تلاشها برای تضعیف جایگاه بینالمللی دلار ممکن است به دلیل مخالفت برخی چهرهها در تیم ترامپ مانند وزیر خزانهداری با مانع مواجه شود.
با این حال، نمیتوان احتمال پیگیری این سیاست را رد کرد، بهویژه چون این دیدگاه بهتدریج مقبولیت بیشتری یافته است.
اقداماتی مانند اعمال مالیات بر داراییهای خارجی، محدودیت مالکیت خارجی، یا الزامات بوروکراتیک سنگین، ممکن است بخشی از راهبرد آینده دولت آمریکا برای تضعیف دلار باشد. ابزار دیگر، میتواند تصمیم یکجانبه آمریکا برای تعلیق خطوط مبادله ارزی فدرال رزرو با بانکهای مرکزی کانادا، حوزه یورو، ژاپن، سوئیس و بریتانیا باشد.
تا پیش از آغاز ریاستجمهوری ترامپ در ژانویه ۲۰۲۵، سلطه دلار همچنان پایدار به نظر میرسید. مشارکت اغلب کشورهایی که ارز ذخیره داشتند در تحریم بانک مرکزی روسیه در سال ۲۰۲۲ نیز دلیلی برای تداوم استفاده از دلار بود، چرا که جایگزینهای آن هیچ محافظت ژئوپولیتیک بیشتری ایجاد نمیکردند.
علاوه بر این، تفاوت اساسی میان قابلیت تبدیل آزاد دلار و کنترل شدید بر رنمینبی (یوان چین) برای دلار مزیت قابلتوجهی فراهم میکرد. نگهداری رنمینبی به دلیل غیرقابلتبدیل بودن، پرهزینه است و کاربرد بینالمللی محدودی دارد.
اما اگر نتوان روی تبدیلپذیری کامل دلار یا در دسترس بودن آن در بحرانها حساب کرد، نظام پولی جهانی وارد قلمرویی ناشناخته میشود. تضعیف جایگاه جهانی دلار نهتنها عدم قطعیت زیادی به اقتصاد جهانی منتقل میکند، بلکه شکلی از خودزنی اقتصادی برای ایالات متحده خواهد بود.
0 Comments