دن اسمیت در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی تصریح کرد: بهترین سناریو که می‌تواند به نوعی تداوم حیات برجام را تضمین کند، طراحی سازوکارهایی برای گسترش همکاری‌ها میان ایران و اروپاست.

آنچه در ادامه می‌خوانید متن کامل این گفتگوست.

پرسش: اندیشکده شما، سیپری در سالنامه 2016 خود هشدار داده بود که ممکن است برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) به دلیل اثرات جنبی تحریم‌های غیرهسته‌ای اتحادیه اروپا و به ویژه آمریکا فرو بپاشد. با بر سر کار آمدن ترامپ این امکان چقدر تقویت شده است؟

برای پاسخ به این سئوال باید به دو مسئله توجه کرد. یک مسئله پیچیدگی‌های زیادی است که در رژیم تحریم‌ها وجود دارد. بانک‌ها برای نقل و انتقال حجم بالای پول بسیار حساس هستند، لذا به شدت محافظه‌کار شده‌اند و بسیار زیاد احتیاط می‌کنند. پیامی که این مسئله برای ما دارد این است که ایران آنگونه که توقع داشت نتوانست در زمان کوتاهی از نتایج برجام و برداشته شدن تحریم‌ها متنفع شود. مسئله دوم تصمیم ترامپ برای برگرداندن برخی تحریم‌هاست. البته هنوز مشخص نیست که ترامپ چه مکانیسمی برای این تصمیم خود گرفته و آیا تصمیم دارد به صورت یکجانبه این تحریم‌ها را بازگرداند یا اینکه به دنبال طرحی است که با همراهی دیگر کشورها و به صورت جمعی این تحریم‌ها را برگرداند. با این حال، این مسئله با دو بحث اساسی مواجه است که یکی پیچیدگی نظام تحریم‌ها و دیگری تصمیم سیاسی برای تقویت تحریم‌هاست.

پرسش: بهترین سناریوها و گزینه‌های پیش‌رو برای ایران و 1+5 منهای آمریکای ترامپ چیست؟ آیا می‌توان 1+5 منهای آمریکای ترامپ را متصور شد؟

با توجه به شرایط حاکم، فکر نمی‌کنم مکانیزم 1+5 بتواند ادامه داشته باشد. البته بحث‌ها و موضوعاتی که درباره برجام وجود دارد، باید ادامه داشته باشد، ولی ضرورتی ندارد که حتما در قالب 1+5 ادامه داشته باشد. بهترین سناریو این است که آمریکا اجازه دهد که این روندی که تاکنون ادامه داشته، بماند و پیش برود. از طرف دیگر اتحادیه اروپا هم به مدیریت خودش ادامه بدهد و به نوعی کنش و واکنش طرفین را کنترل کند و روند آثار تحریم‌ها را به حداقل کاهش دهد. اخیرا خبرهایی با این موضوع مطرح شده که به عنوان مثال بحث همکاری‌های دریایی و تبادلات دریایی میان ایران و فرانسه مجدداً برقرار شده است. بهترین سناریو برای طرفین این است که برای کاهش آثار تحریم‌ها، مکانیسم‌هایی طراحی کنند که به همکاری ختم شود، بتواند ادامه پیدا کند و آمریکا هم اختلالی در این روند ایجاد نکند.

پرسش: اروپایی‌ها به شدت از بر سر کار آمدن ترامپ نگران هستند و این نگرانی را کتمان نمی‌کنند. برای نمونه، فرانک والتر اشتاین‌مایر، وزیر امور خارجه آلمان از پایان نظم جهانی قرن بیستم سخن گفته است. چه چیزهایی برای اروپا به مخاطره افتاده که باعث این حد از نگرانی می‌شود؟ به بیان دیگر آثار ضدساختارگرایی ترامپ بر اروپا چیست؟

در طول 70 سال گذشته اروپای غربی به تدریج و بعد از آن کل اروپا به این نتیجه رسیدند (و البته از گذشته هم باورشان این بوده و هست) که امنیت اروپا بر مبنای تکیه به آمریکا شکل گرفته و با همکاری می‌توانند امنیت خود را تأمین کنند. هر چند در طول این هفت دهه گذشته اختلافاتی بین اروپا و آمریکا بوده و طی این سال‌ها برخی از آنها ائتلاف‌هایی هم تشکیل داده‌اند، اما همواره این روندی که صحبت شد وجود داشته و فهم غالب در اروپا به حساب می‌آمده است. از این رو، وقتی ترامپ در سخنان خود، کارآیی ناتو را زیر سوال می‌برد و اعلام می‌کند که برای تأمین امنیت کشورها هر کشوری باید هزینه خودش را پرداخت کند، این سخنان نه تنها باور چندین دهه گذشته را زیر سئوال می‌برد، بلکه ساختاری را که در این سال‌ها شکل گرفته است، تحت‌تأثیر خودش قرار می‌دهد. این همان مسئله مهمی است که نگرانی عمده اروپایی‌ها را برانگیخته است.