عبدالرضا فرجی‌راد*

در واقع روس‌ها به محور تهران، دمشق، بیروت و بغداد پیوستند که در درگیری با شورشیان و حامیان منطقه‌ای و بین‌المللی آنها موفقیت‌هایی داشته‌اند.

پشتیبانی هوایی روسیه از این جناح و دولت سوریه که تا یک سال قبل حتی احتمال سرنگونی آن می‌رفت باعث شد که کنترل یکسری از مناطق راهبردی سوریه را به دست گیرند و تهدید سرنگونی را دور سازند.

البته در مدت حضور روس‌ها در سوریه، مسکو با وضعیت‌های دشواری هم مواجه شده است. روس‌ها برای برون‌رفت از وضعیت دشوار که راهکار سیاسی را مدنظر قرار داده‌اند، تاکتیک‌های خود را از مرحله‌ای به مرحله دیگر تغییر داده‌اند.

در مرحله اول ورود پس از یکسری بمباران‌های شدید، روند حرکت روس‌ها کند شد که احتمالا هدف آنها این بوده است تا حرکات بعدی خود را مورد محاسبه قرار دهند.

حرکت دوم اعلام ناگهانی خروج نیروهای روسی از سوریه که تعجب همگان را برانگیخت، اما خیلی زود مشخص شد این اعلام خیلی هم جدی نیست که پس از آن ارایه پیشنهاداتی مبنی بر خاتمه جنگ سوریه بر مبنای وضع موجود و تبدیل سوریه به یک کشور فدرال و باقی ماندن برخی مناطق در کنترل شورشیان و ادامه حکومت اسد در دمشق به عنوان مهم‌ترین بخش سوریه بود. البته می‌توان گفت که این پیشنهاد با هدف سنجش واکنش طرف های درگیر در جنگ سوریه و حامیان آنها ارایه شد.

مرحله سوم یورش‌های زمینی و هوایی از سوی روسیه و متحدان بر مواضع شورشیان در مناطقی از سوریه و به ویژه شهر پراهمیت حلب بود که تا حدودی این شهر به محاصره درآمد هر چند که عقب‌نشینی‌هایی نیز صورت گرفته ولی باید گفت که نیروهای متحد در درگیری علیه شورشیان توانستند با این حملات دست برتر را در جنگ به دست آورند.

از سویی در همین زمان نیروهای کرد و با کمک امریکا مناطقی از شمال شرق سوریه را از وجود داعش پاک کردند که به نوعی یک نوع توازن بین قدرت‌های بین‌المللی مداخله‌گر درجنگ سوریه به وجود آمد.

در این مرحله بود که برای حفظ توازن و عدم تضعیف در مقابل رقیب، روس‌ها با توافق ایران هر چند ترجیح دادند از نوژه استفاه کنند. استفاده هواپیماهای جنگی روسیه از پایگاه هوایی نوژه در همدان در واقع یک نوع بهره‌برداری نظامی برای تکمیل پروژه حمله به حلب و مناطق اطراف و حتی مناطق شرق‌تر بوده و از اهمیت خاصی نیز برخوردار است، ولی اهمیت سیاسی این حرکت کمتر از اهمیت نظامی آن نمی‌تواند باشد.

از یک سو طرف روسی و ایرانی به طرف‌های مقابل خود در سوریه این پیام را می‌دهند که حاضر نیستند در این درگیری بازنده باشند و به رغم مشکلاتی که بهره‌گیری از بعضی منابع و امکانات برای‌شان دارد، برای مقابله با گروه‌های تروریستی – تکفیری کوتاه نخواهند آمد.

حتی این پیام را می‌رسانند که ممکن است از امکانات دیگری برای ضربه زدن به رقبای منطقه‌ای و بین‌المللی خود استفاده کنند. زیرا برای هر دو کشور ایران و روسیه و حتی عراق و لبنان (حزب‌الله) قطعی شده که مساله سوریه با امنیت آنها پیوند خورده است و عقب‌نشینی از آن امنیت آنها را مستقیما در خطر قرار می‌دهد. به ویژه آنکه از این گروه‌های سلفی – تکفیری کشورهایی حمایت می‌کنند که در طول بیش از یک دهه گذشته برای همه ثابت شده از گروه‌های تروریستی به عنوان ابزاری بیرونی برای حفظ امنیت نظامی و سیاسی خود استفاده می‌کنند.

دوم اینکه این همکاری به‌رغم احتیاط‌هایی که وجود دارد که باید هم وجود داشته باشد و به کشورهای حامی تروریسم در منطقه این پیام را می‌رساند که خواب قدرت منطقه‌ای شدن را از خود دور کنند و این‌گونه کشورها با کاهش قیمت نفت و ضربه زدن به دیگران و نیز تهدید و تطمیع کشورهای کوچک‌تر برای اجماع سیاسی و یا نظامی علیه دیگران اقدامات‌شان نمی‌تواند برای درازمدت کاربرد داشته باشد.

سوم اینکه شاید این پیام را نیز به غرب می‌رساند که همکاری‌های تاکتیکی یا راهبردی جمهوری اسلامی ایران با روسیه می‌تواند توازن ژئوپلیتیکی در منطقه را تغییر دهد و ممانعت در اجرای توافقات مربوط به برجام احتمالا وضعیت را از حالت فعلی خارج کرده و آمریکا و غرب را از محدودیت‌های اقتصادی و مالی ایجاد شده در اجرای برجام پشیمان کند.

استاد ژئوپولتیک

منبع: فرجی‌راد، عبدالرضا. پایگاه هوایی همدان و توازن ژئوپولتیکی منطقه. 10 شهریور 1395. http://etemadnewspaper.ir/?News_Id=53200 (دستیابی در 13 شهریور، 1395).