حمید خوش‌آیند – کارشناس مسائل منطقه

این طرح در طول جنگ غزه نیز چندین بار در محافل داخلی آمریکا و رژیم اسرائیل مورد بحث قرارگرفت که مقاومت مردم غزه، حماس و جهاد اسلامی، اجازه تحقق آن را نداد.

انتقال مردم غزه بخشی از یک «رؤیای بزرگ» است که معتقد است برای تحقق «کشور اسرائیل» باید مردم کرانه باختری به اردن، ساکنان نوار غزه به مصر و فلسطینی‌ها و اعراب ساکن سرزمین‌های اشغالی به کشورهای دیگر کوچانده شوند.

هدفی که رژیم صهیونیستی در جنگ نتوانست آن را به دست آورد، اکنون و در سایه توقف جنگ توسط ترامپ برای چندمین بار مطرح شده است. در روزهای اخیر، رئیس جمهور جدید آمریکا همسو با عناصر طیف راست افراطی رژیم صهیونیستی، در اظهارات جنجالی خود به «بهانه» حل مشکلات موجود در غزه خواستار تخلیه کامل این منطقه و اسکان فلسطینی‌ها در کشورهای عربی همسایه شده است. ترامپ طرح خود را راهبردی برای «تخلیه موثر» غزه نام نهاده است.

این اولین بار است که یک رئیس جمهور در آمریکا به شکل «صریح» و «علنی» رؤیای قدیمی رژیم اسرائیل مبنی بر اخراج ساکنان غزه را مطرح می‌کند. ظاهراً دولت آمریکا قصد دارد این بار با مشوق‌های مالی و اقتصادی و در صورت لازم با تهدیدها و فشارهای سیاسی و اقتصادی، اردن و مصر را به پذیرش و اسکان بیش از دو میلیون فلسطینی مجبور کند.

البته طرح ترامپ رؤیایی بیش نیست، چرا که با موانع عمده‌ای مواجه است که در ادامه به مهمترین آن‌ها پرداخته می‌شود:

مانع اول اینکه طرح ترامپ در «مبدأ» و «مقصدی» که باید اجرا شود، با «مخالفت‌های جدی» مواجه است و شرایط و بسترهای لازم برای پیشبرد و عملی کردن آن وجود ندارد. تجربه نشان داده است که مردم «مقاوم» غزه در هر شرایطی زیر بار اجرای چنین طرحی نمی‌روند و غزه را ترک نمی‌کنند.

همان‌طور که اشاره شد، اخراج ساکنان غزه در بیش از 70 سال گذشته به شکل‌های مختلف از سوی دولت آمریکا و رژیم اسرائیل دنبال شده است. از سال 1953 که برای نخستین بار مصر، آژانس سازمان ملل متحد برای آوارگان فلسطینی (آنروا) و آمریکا بر سر اسکان مجدد 12 هزار خانواده پناهنده فلسطینی نوار غزه در شبه جزیره سینا توافق کردند، تا امروز که طرح مذکور دوباره مطرح شده است، تنها در روی کاغذ مانده است، بنابراین امکان اجرای آن قطعاً وجود ندارد.

واقعیات غزه متفاوت‌تر از آن چیزی است که آمریکایی‌ها و صهیونیست‌ها تصور می‌کنند. غزه در 70 سال گذشته، تهاجم نظامی و فشار‌های مختلفی را تجربه نموده و شرایط به شدت دشواری را سپری کرده است. با وجود فجایع بزرگ انسانی که بر مردم غزه تحمیل شده، اما مردم آن در مقابل اخراج و جابجایی مقاوم‌تر از قبل شده‌اند.

اگر قرار بر ترک غزه بود، مردم در جنگ اخیر که در بدترین شرایط زیستی، انسانی، امنیتی، اقتصادی و … قرار داشتند و حتی به آب آشامیدنی دسترسی نداشتند، از این شهر خارج می‌شدند، اما با اراده و مقاومت مردم چنین اتفاقی رخ نداد. مردمی را که حتی در درون غزه از شمال به جنوب جابجا نشدند، نمی‌توان مجبور به کوچ از آن نمود.

مانع دوم، مخالفت شدید مصر و اردن با اجرای چنین طرحی است، چرا که آن را باعث گسترش درگیری‌ها و برخلاف منافع و امنیت ملی خود می‌دانند. وزیر خارجه اردن در پاسخ به درخواست دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا برای کوچاندن موقت ساکنان غزه به کشورهای همسایه با انتشار پیامی در صفحه ایکس خود نوشته است: «مخالفت ما با آوارگی دائمی و غیرقابل تغییر است و برای دستیابی به ثبات و صلحی که همه می‌خواهیم، ضروری است».

وزارت خارجه مصر هم با صدور بیانیه‌ای تصریح کرده است: «کوچاندن اجباری فلسطینیان از سرزمین‌هایشان، خواه به طور موقت یا طولانی مدت، غیرقابل قبول است. قاهره مخالف هرگونه لطمه به حقوق مردم فلسطین از طریق شهرک سازی یا الحاق اراضی است».

شایان ذکر است، طرح ترامپ در ابتدای جنگ غزه نیز از سوی سران تل‌آویو مطرح شده بود که اردن و مصر چنین پیشنهادی را به‌شدت رد کرده بودند.

مانع سوم، مخالفت‌های گسترده‌ای است که در سطح منطقه و بین‌الملل در خصوص انتقال مردم غزه وجود دارد. به نظر می‌رسد به غیر از کابینه رژیم صهیونیستی و عناصر افراطی در این رژیم و همچنین دولت آمریکا، هیچ کشور و  نهاد منطقه‌‌ای و بین‌المللی حتی در بین شرکای آمریکا، موافق انتقال مردم غزه به خارج از فلسطین اشغالی نیستند.

مانع چهارم، مغایرت این طرح با کنوانسیون‌های حقوق بین‌الملل و قطعنامه‌های بین‌المللی است. به عنوان مثال، بند 1 ماده 49 کنوانسیون چهارم ژنو، «اخراج دسته‌جمعی یا انفرادی از سرزمین‌های اشغالی به سرزمین قدرت اشغال‌گر یا کشور دیگر را ممنوع» می‌داند. منشور دادگاه نظامی بین‌المللی نورنبرگ در سال 1945 و اساسنامه دیوان بین‌الملل کیفری هم اخراج دسته‌جمعی جمعیت غیرنظامی را با شرایط خاص «جنایت علیه بشریت» تعریف کرده است.

مانع پنجم، مخالفت‌هایی است که در داخل آمریکا حتی در درون هم‌حزبی‌های ترامپ با این طرح وجود دارد. به عنوان مثال «لیندسی گراهام» سناتور جمهوری‌خواه که به افراط‌گرایی و جنگ‌طلبی و طرفداری از رژیم اسرائیل مشهور است، اجرای چنین ایده یا طرحی را عملی نمی‌داند.

بنابراین طبیعی است که طرح چنین موضوعاتی قبل از آن که راه حل مسأله فلسطین و مردم غزه باشد، خود به منشأیی برای بروز مسائل دیگر و آغاز دور جدیدی از درگیری‌ها و خشونت‌طلبی تبدیل می‌شود. طرح چنین ایده‌هایی موجب تشویق رژیم جنایتکار اسرائیل برای ادامه جنایات جنگی و انسانی در غزه می‌شود.

تلاش برای اخراج ساکنان غزه، «خط قرمز» گروه‌های مقاومت فلسطینی و جبهه مقاومت اسلامی در منطقه است. تنها راه‌حل مسأله فلسطین پایان اشغال‌گری و آزادی قدس است.