حمید خوش‌آیند – کارشناس مسائل منطقه

مجموعه‌ای از عوامل منطقه‌ای، بین‌المللی و داخلی درصدد تحمیل یک چارچوب سیاسی و جغرافیایی جدید در سوریه هستند که اگر با آن مقابله نشود، می‌تواند سوریه را به واحدهای کوچک‌تر کردی (شمال شرق)، دروزی (جنوب)، علوی (سواحل دریای مدیترانه) و سنی (از شمال تا دمشق) تقسیم کند.

تحولاتی که در ماه‌های اخیر در این کشور رخ داده و پای برخی بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی را به آن باز کرده، مهم‌ترین عاملی است که سوریه را در خطر فروپاشی تمامیت ارضی قرار داده است.

اگرچه سوریه از ترکیب قومی و مذهبی پیچیده و متنوعی (از جمله کردها، مسیحیان، علوی‌ها، ایزدی‌ها و دروزی‌ها) برخوردار است، اما بدون مداخله برخی بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی، فروپاشی سرزمینی سوریه به این سادگی قابلیت اجرا نداشته و امکان‌پذیر نیست.

خطر تجزیه سوریه به صورت کلی متأثر از دو دسته عوامل محرک «داخلی» و «خارجی» است: در عرصه داخلی، حکامی که به هر قیمتی به دنبال بقاء خود در قدرت هستند در رأس عوامل درونی قرار دارند. چرا که برای تثبیت و تحکیم موقعیت خود در قبال نابودی زیرساخت‌های نظامی سوریه توسط رژیم صهیونیستی هیچ واکنشی نشان ندادند و امروز نیز به خاطر «ترس» از درگیری با رژیم اسرائیل، در مقابل پیشروی آن در خاک سوریه هیچ مقاومتی از خود نشان نمی‌دهند.

در سطح منطقه نیز رژیم صهیونیستی مهم‌ترین و «آشکارترین» نقش را در تلاش برای تحمیل وضعیت جدید سیاسی و جغرافیایی به سوریه دارد و در سایه سکوت و مماشات حکام سوری و برخی کشورهای منطقه، بی‌محابا آن را دنبال می‌کند.

رویکرد جدید رژیم صهیونیستی در سوریه، «ابعاد واقعی» خود را نشان می‌دهد. رژیم به خوبی به ضعف موقعیت و قدرت سردمداران کنونی سوریه واقف است. ضمن اینکه حکام سوری هم امروز از هیچ قدرتی برای مقابله با رژیم صهیونیستی برخوردار نیستند. بنابراین رژیم صهیونیستی از وضعیت شکننده و تضعیف‌شده سوریه برای «تقویت» دستاوردهای میدانی و امنیتی خود بهره برده و در تلاش برای «تجزیه سوریه» است.

رژیم صهیونیستی متناسب با شرایط موجود از طریق «تاکتیک‌های» مختلف از جمله گسترش عمق و دامنه شبکه نفوذ، تکیه بر بازیگران محلی که از حاکمیت کنونی ناراضی‌اند، حمایت از وضعیت «جدایی‌طلبانه» در شرق سوریه، تقویت روابط با رهبران دروزی در سرزمین‌های اشغالی به ویژه شیخ موفق طریف، حمایت سیاسی از دروزی‌ها، تلاش برای خلع سلاح استان‌های درعا، السویداء و قنیطره در جنوب سوریه و جلوگیری از ورود ارتش و حاکمیت کنونی سوریه به این استان‌ها، گسترش خطوط دفاعی و تهاجمی در اعماق سوریه و ایجاد نقاط و پایگاه‌های نظامی مهم در مناطق راهبردی (ارتش رژیم اسرائیل هفت پایگاه نظامی در منطقه غیرنظامی در سوریه در امتداد مرز با جولان اشغالی ایجاد کرده است)، اتحاذ رویکردهای تهاجمی از جمله تهدید هدف قرار دادن جولانی که می‌تواند منشا توسعه هرج و مرج در سوریه باشد، به دنبال تجزیه سوریه است.

این در حالی است که مقامات رژیم صهیونیستی در هفته‌های اخیر و بعد از روی کار آمدن ترامپ بر تحرکات خود افزوده و از طریق راه‌اندازی یک «کارزار هماهنگ» به دنبال تأثیرگذاری بر دیدگاه‌های دولت ترامپ هستند تا ایالات متحده، سوریه را ضعیف و غیرمتمرکز نگه دارد.

سوریه با وضعیت به مراتب «پیچیده‌تری» مواجه است و خطر تجزیه این کشور امروز بیش از هر زمان دیگری جدی است. این در حالی است که در راستای پیشبرد طرح تجزیه سوریه و اعمال کنترل بر مناطق خاصی از آن، تل‌آویو در سکوت خبری یک «منطقه امنیتی» در داخل خاک سوریه ایجاد کرده و تأیید نموده است که حضور آن در سوریه دیگر موقتی نیست.

این‌ها همه یک «زنگ هشدار» برای کشورهای منطقه از جمله کشورهای عربی و اسلامی است که با اتخاذ سازوکارهایی در مقابل اقدامات رژیم صهیونیستی در سوریه بایستند، به ویژه کشورهایی که با محاسبات غلط و برآوردهای اشتباه، روند حضور و نفوذ این رژیم در سوریه را تسهیل کردند، امروز در «آزمون مهمی» قرار دارند. در غیر این صورت منطقه و کشورهای پیرامون سوریه با پیامدهای ناگوار امنیتی و میدانی و تشدید تنش و ناامنی و خطر جدایی‌طلبی مواجه خواهند شد.

تجربه نشان داده است، تقویت رژیم صهیونیستی در منطقه به هر دلیلی، باعث تضعیف ثبات و امنیت و همچنین تهدید امنیت ملی و تمامیت ارضی کشورهای دیگر می‌شود. در این میان مردم سوریه به خصوص جوانان و نخبگان این کشور مسئولیت مهمی بر عهده دارند و چاره‌ای جز ایستادگی و مقابله با اشغال‌گری و طرح‌های تجزیه‌طلبانه رژیم در کشورشان را ندارند.

کوتاه آنکه طرح تجزیه کشورهای منطقه و تبدیل آن به واحدهای کوچک‌تر جزو «سیاست‌های قدیمی» رژیم صهیونیستی است که با همراهی و حمایت آمریکا آن را دنبال می‌کند و تنها محدود به سوریه نیست. در صورتی که این طرح در سوریه با موفقیت اجرا شود، رژیم در مراحل بعدی قطعاً سراغ سایر کشورهای دیگر عربی و اسلامی از جمله لبنان، اردن، مصر و حتی عربستان خواهد رفت.