برسام محمدی – کارشناس مسائل منطقه

در تحولی مهم، جنبش حماس رسماً کمیته اضطراری دولتی را که از حدود دو دهه پیش تاکنون اداره نوار غزه را بر عهده داشت، منحل کرد. این اقدام که با استعفای محمد عبدالخالق الفرا، رئیس موقت کمیته پیگیری دولت همراه شد، در چارچوب تلاش‌های گسترده برای اجرای مرحله بعدی آتش‌بس و انتقال حکومت غیرنظامی به «کمیته ملی اداره غزه» به ریاست علی شعث، صورت گرفته است.

علی شعث، سیاست‌مدار فلسطینی است که در ۱۴ ژانویه ۲۰۲۶، در بیانیه مشترکی توسط میانجیگران قطری، مصری و ترکی طرح صلح غزه به‌عنوان رئیس کمیته ملی برای اداره غزه منصوب شد. او سابقه فعالیت در تشکیلات خودگردان فلسطین در سمت‌های مختلف از جمله در حوزه حمل‌ونقل و برنامه‌ریزی داشته است. شعث اصالتاً اهل خان‌یونس؛ اما در کرانه باختری ساکن است و دکترای مهندسی عمران خود را از دانشگاه کوئینز بلفاست گرفته است.

آنچه این تصمیم را از دیگر تحولات منطقه‌ای متمایز می‌سازد، تلفیق هوشمندانه انعطاف‌پذیری سیاسی با حفظ اصول راهبردی مقاومت است؛ رویکردی که در عین واگذاری مدیریت روزمره، بر تداوم آرمان فلسطین و پاسداری از دستاوردهای مقاومت اصرار دارد.

واگذاری اداری با حفظ هویت مقاومت

انحلال نهاد حکومتی حماس در غزه، به معنای پایان کار این جنبش در عرصه مدیریت اجرایی است؛ اما هرگز به معنای تضعیف یا حذف مقاومت فلسطین نخواهد بود. آنچه این تصمیم را از عقب‌نشینی راهبردی متمایز می‌سازد، تمایز قائل‌شدن میان «واگذاری مسئولیت‌های مدنی» و «پایبندی به گفتمان مقاومت» است. بر اساس اعلام رسمی حماس، کلیه کارکنان ساختار اداری موجود در سمت‌های خود باقی خواهند ماند تا خدمات عمومی بدون وقفه ادامه یابد و حماس همچنان بر امنیت و نظارت در بخش‌هایی از غزه که تحت کنترل آن باقی مانده، نظارت خواهد داشت.

همچنین مقدمات قانونی و اداری برای تحویل دستگاه دولتی تکمیل شده و به جناح‌های سیاسی، رهبران قبایل، سازمان‌های جامعه مدنی و ناظر سازمان ملل ارائه شده است. این جزئیات نشان می‌دهد که حماس با پیش‌بینی دقیق، به دنبال مدیریت هوشمندانه گذار سیاسی بوده است. سخنگوی حماس، با اشاره به اینکه این اقدام «برای ازمیان‌بردن هرگونه بهانه برای اشغالگری» انجام شده، بار دیگر تأکید کرده که واگذاری اداره غزه به کمیته تکنوکرات، هرگز به معنای خلع سلاح یا چشم‌پوشی از آرمان فلسطین نیست.

اهداف راهبردی تصمیم حماس

تصمیم حماس برای انحلال نهاد حکومتی، در بستر پیچیده مذاکرات مرحله دوم آتش‌بس معنا می‌یابد؛ مذاکراتی که به دلیل اختلافات اساسی بر سر ترتیبات امنیتی و مخالفت رژیم صهیونیستی با استقرار کمیته ملی اداره غزه در داخل این منطقه، ماه‌هاست با بن‌بست مواجه شده است. کارشناسان این اقدام را حرکتی هوشمندانه برای تغییر میدان و کاهش فشار دیپلماتیک می‌دانند.

حماس با واگذاری اختیارات اداری به کمیته تکنوکرات، عملاً تل‌آویو را در موقعیتی قرار می‌دهد که یا باید با ورود این کمیته موافقت کرده و گام‌های بعدی طرح صلح را عملیاتی کند، یا اینکه مانع‌تراشی‌اش در مسیر اداره غیرنظامی غزه برای جهانیان آشکار خواهد شد. این اقدام که در جریان رایزنی‌های اخیر قاهره به‌عنوان یک اقدام مهم اعتمادسازی مورد استقبال گروه‌های فلسطینی قرار گرفت، پازل سیاسی را به نفع حماس تغییر می‌دهد؛ به طوری که توپ در زمین رژیم صهیونیستی قرار گرفته و فشار افکار عمومی بین‌المللی بر تل‌آویو برای اجرای تعهداتش افزایش می‌یابد.

درعین‌حال، این تصمیم زمینه‌ساز آغاز فرایند بازسازی غزه است؛ منطقه‌ای که بیش از دو سال و نیم پس از جنگ، همچنان به صورت ویرانه‌های به‌جامانده از جنگ باقی مانده و مفاد بشردوستانه مرحله اول آتش‌بس هنوز به طور کامل اجرا نشده است.

چالش‌های امنیتی و آینده سیاسی غزه

با وجود ابعاد مثبت این تصمیم، نباید از چالش‌های پیش‌رو غافل شد. مهم‌ترین مانع، مسئله خلع سلاح و ترتیبات امنیتی است که همچنان به‌عنوان مشکل اصلی مذاکرات باقی مانده است. رژیم صهیونیستی اصرار دارد که بازسازی باید پس از برچیده‌شدن گروه‌های مسلح فلسطینی انجام شود، درحالی‌که حماس استدلال می‌کند که ترتیبات سیاسی و اداری باید مقدم بر هرگونه بحث در مورد توانایی‌های نظامی آن باشد.

این اختلاف‌نظر، همراه با تداوم عملیات نظامی رژیم صهیونیستی در بخش‌هایی از غزه، اجرای مرحله دوم آتش‌بس را با تأخیر مواجه کرده است. همچنین واکنش تردیدآمیز رژیم صهیونیستی که این اقدام را «تلاشی برای وانمودکردن به رعایت آتش‌بس» توصیف کرده، نشان از چالش‌های پیش‌رو در مسیر تحقق کامل این تصمیم دارد.

بااین‌حال، آنچه مسلم است، حماس با این گام راهبردی، انعطاف‌پذیری سیاسی خود را به نمایش گذاشته و ثابت کرده که برای منافع مردم غزه و پیشبرد آرمان فلسطین، آماده اتخاذ تصمیمات دشوار است. دیپلمات‌ها معتقدند که حکومت‌داری همچنان یکی از دشوارترین مسائلی است که تلاش‌ها برای تبدیل آتش‌بس شکننده به یک توافق سیاسی پایدار با آن مواجه است؛ اما این اقدام می‌تواند دریچه‌های جدیدی را به روی مذاکرات بگشاید.

انحلال نهاد حکومتی حماس در غزه، پایانی بر یک دوره و آغازی بر مرحله‌ای نوین در مدیریت این باریکه است. این تصمیم که با هدف تسهیل بازسازی، کاهش رنج مردم و فشار بر رژیم صهیونیستی برای اجرای تعهداتش اتخاذ شده، نشان از بلوغ سیاسی و راهبردی حماس دارد؛ جنبشی که در عین حفظ اصول مقاومت، انعطاف‌پذیری خود را در مواجهه با معادلات پیچیده منطقه‌ای به اثبات رسانده است.

آنچه در این میان نباید فراموش شود، تداوم گفتمان مقاومت و پایبندی به آرمان فلسطین است؛ آرمانی که در سایه این تحولات اداری، هرگز رنگ نباخته و نخواهد باخت. حماس با این اقدام، بار دیگر اثبات کرده که در مسیر پیچیده معادلات سیاسی، هم‌زمان با حفظ اصول و ارزش‌های خود، به دنبال گشودن روزنه‌هایی برای بهبود زندگی مردم مظلوم غزه و تحقق اهداف ملی فلسطین است. چشم‌انداز پیش‌رو، هرچند با چالش‌هایی همراه است، اما این گام هوشمندانه می‌تواند نقطه عطفی در مسیر تحولات آینده غزه محسوب شود.