شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: تحولات اخیر در جغرافیای سیاسی غرب آسیا، از افزایش تنشها در خلیج فارس تا تحرکات موشکی و پهپادی در دریای سرخ و هشدار اخیر کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا درباره تهدید آزادی کشتیرانی، نشاندهنده یک تغییر الگوی کلیدی است؛ جنگ آمریکا و ایران از صورت یک تقابل منطقهای و محلی خارج شده و دو گذرگاه حیاتی برای اقتصاد جهان یعنی تنگه هرمز و تنگه بابالمندب را به یکدیگر پیوند داده است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «متخصصان برنامهریزی نظامی در چین، چندین دهه است که لجستیک را عامل تعیینکننده در هرگونه عملیات علیه تایوان و در سراسر منطقه وسیع ایندوپاسیفیک در نظر گرفتهاند. حفظ عملیات گسترده در سراسر تنگه تایوان مستلزم جابهجایی و تأمین نیروها تحت فشار شدید خواهد بود که این امر لجستیک را هم به یک آسیبپذیری حیاتی و هم به یک اولویت برای اصلاحات تبدیل میکند.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سه سال پیش، واشنگتن بر این باور بود که با محدود کردن دسترسی چین به نیمههادیهای پیشرفته، میتواند برتری فناوری آمریکا را حفظ کند. اما این شرطبندی آنگونه که طراحانش انتظار داشتند پیش نرفته است. صنعت تجهیزات ساخت نیمههادی چین به سطحی از بلوغ رسیده که چند سال پیش، تصور آن نیز دشوار بود.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «پیشرفت فوتبال مراکش نمونهای از تحولی است که سالها دور از توجه رسانهها شکل گرفت. صعود این کشور به نیمهنهایی جام جهانی ۲۰۲۲ و تساوی برابر برزیل در جام جهانی ۲۰۲۶، نتیجه سرمایهگذاری بلندمدت در زیرساختها، آموزش و توسعه نهادی بود، نه یک اتفاق یا شگفتی. همین الگو در حوزه هوش مصنوعی نیز در حال تکرار است و خاورمیانه در مرکز این تحول قرار دارد.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: تحولات اخیر در جغرافیای سیاسی غرب آسیا، از افزایش تنشها در خلیج فارس تا تحرکات موشکی و پهپادی در دریای سرخ و هشدار اخیر کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا درباره تهدید آزادی کشتیرانی، نشاندهنده یک تغییر الگوی کلیدی است؛ جنگ آمریکا و ایران از صورت یک تقابل منطقهای و محلی خارج شده و دو گذرگاه حیاتی برای اقتصاد جهان یعنی تنگه هرمز و تنگه بابالمندب را به یکدیگر پیوند داده است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «متخصصان برنامهریزی نظامی در چین، چندین دهه است که لجستیک را عامل تعیینکننده در هرگونه عملیات علیه تایوان و در سراسر منطقه وسیع ایندوپاسیفیک در نظر گرفتهاند. حفظ عملیات گسترده در سراسر تنگه تایوان مستلزم جابهجایی و تأمین نیروها تحت فشار شدید خواهد بود که این امر لجستیک را هم به یک آسیبپذیری حیاتی و هم به یک اولویت برای اصلاحات تبدیل میکند.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سه سال پیش، واشنگتن بر این باور بود که با محدود کردن دسترسی چین به نیمههادیهای پیشرفته، میتواند برتری فناوری آمریکا را حفظ کند. اما این شرطبندی آنگونه که طراحانش انتظار داشتند پیش نرفته است. صنعت تجهیزات ساخت نیمههادی چین به سطحی از بلوغ رسیده که چند سال پیش، تصور آن نیز دشوار بود.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «پیشرفت فوتبال مراکش نمونهای از تحولی است که سالها دور از توجه رسانهها شکل گرفت. صعود این کشور به نیمهنهایی جام جهانی ۲۰۲۲ و تساوی برابر برزیل در جام جهانی ۲۰۲۶، نتیجه سرمایهگذاری بلندمدت در زیرساختها، آموزش و توسعه نهادی بود، نه یک اتفاق یا شگفتی. همین الگو در حوزه هوش مصنوعی نیز در حال تکرار است و خاورمیانه در مرکز این تحول قرار دارد.»
شکل سازمانی داعش بر مبنای خلافت و ایجاد دولت اسلامی بنا نهاده شدهاست. بنابراین اگر داعش بخواهد به اندیشه اولیهی خود ملتزم باشد، باید برای استقرار دولت اسلامی آنگونه که مدعی آن است سرزمین داشته باشد زیرا عنصر سرزمین یکی از مولفههای برپایی دولت اسلامی مد نظر داعش است. در همین راستا، پژوهشگران درباره اینکه داعش مسیر آیندهی خود را چگونه تعیین خواهد کرد گمانهزنیهایی کردهاند. برخی معتقدند داعش به رویکرد القاعده نزدیک خواهد شد و الزاما برای ایفای نقش، سرزمین را ملاک رفتار خود قرار نخواهد داد. برخی دیگر پیشبینی میکنند که داعش در فضای مجازی به فعالیت خود ادامه و عضوگیری خود را در این فضا انجام خواهد داد و از طریق عملیاتهای تروریستی ناشی از تاکتیک گرگهای تنها در جای جای جهان فعالیت خواهد کرد. سناریوی دیگر این است که داعش در کشورهایی که زمینهی رشد دارد، فعالیتهای نظامی و تبلیغی خود را تقویت خواهد کرد و برای به دست آوردن سرزمین تلاش خواهد کرد[۱].
اینکه دقیقا کدام یک از سناریوهای مذکور مد نظر سران داعش برای ادامهی حیاتشان است مشخص نیست. اما شواهد و قرائن موجود در منطقه نشان میدهد که داعش فعالیتهای خود را در مناطق و کشورهای دیگر از قبیل لیبی، مصر، افغانستان، نیجریه و غیره با جدیت دنبال میکند. اینکه داعش در این مناطق در حال فعالیت است، نشاندهندهی تلاش این گروه تروریستی برای تجدید قوا و بازپروری نیروهای خود است تا بتواند در کسب سرزمین نیز موفق عمل کند.
این مقاله در صدد بررسی فعالیتهای داعش در سرزمینهایی است که در چند ماه گذشته فعالیت خود را در آنها بیشتر کرده است و امکان دارد بخواهد در این سرزمینها دولتی به مانند آنچه در عراق و سوریه تشکیل داده بود، تشکیل دهد.
به صورت کلی داعش در سرزمینهایی قابلیت رشد و نمو خواهد داشت که دارای ویژگیهایی باشد. این ویژگیها میتواند شامل وجود دیدگاه سلفی در مردم آن سرزمین، وجود دولت شکست خورده، وجود مشکلات اقتصادی و معیشتی فراوان و غیره باشد. علاوه بر این، داعش برای تحریک احساسات و عضوگیری از مستمسکهایی چون فقر مردم، ظلم به آنان، ارتداد حاکمان کشورها و… استفاده میکند. به همین دلیل محصولات رسانهای داعش عمدتا با مفاهیمی چون شرک، قتال، ارتداد، ظلم حاکمان، فقر مردم و غیره همراه است تا بتواند با استناد به آنها عضوگیری کند[۲]. کشورهای زیر از جمله مواردی هستند که برخی ویژگیهای مذکور را دارا هستند و داعش توانسته در آنها فعالیت موثر انجام دهد.
افغانستان
هرج و مرج در افغانستان و نیز دولت ضعیف در این کشور فضا را برای حضور داعش مهیا کردهاست. بنا بر آمار برخی رسانههای روسی، حدود ۱۰ هزار جنگجوی داعشی در افغانستان حضور یافتهاند. این رسانهها اعلام کردهاند به علت محدود شدن داعش در عراق و سوریه، اعضای گروه تروریستی داعش به افغانستان فرار کردهاند[۳]. در همین راستا خبرگزاری اعماق وابسته به داعش از کشته و زخمی شدن ۱۵۰ عنصر اطلاعاتی افغانستان در کابل به دست نیروهای داعش خبر داد[۴]. از سوی دیگر بیعت شماری از اعضای طالبان با گروه داعش در ولایت سرپل و غور افغانستان نشاندهنده این است که داعش روی برخی اعضای طالبان نیز حساب بازکرده است و برای جذب آنان نیز تلاش خواهد کرد.[۵] عملیاتهای تروریستی به اضافهی عضوگیری و نیز بیعت برخی از اعضای طالبان با داعش نشانگر تمرکز این گروه برای کسب سرزمین در افغانستان است.
نیجریه
گروه تروریستی بوکوحرام در سال ۲۰۰۲ در مخالفت با آموزش محتوای غربی در مدارس نیجریه تشکیل شد. بوکوحرام در سال ۲۰۱۵ بیعت خود را با داعش اعلام کرد و نام خود را به «ولایت غرب آفریقای دولت اسلامی» تغییر داد. گزارشهایی از اختلافهای موجود بین بوکوحرام و داعش وجود دارد اما با توجه به بیعت این دو گروه و نیز شباهت تفکر تکفیری در اندیشه و عمل، امکان حضور داعش در نیجریه نیز وجود دارد.
از طرفی بوکوحرام در کشورهای همجوار نیجریه مانند چاد و کامرون نیز عملیاتهایی انجام میدهد. طبق گزارش اندیشکده رند، در این منطقه حدود ۲۰ ملیون نفر زندگی میکنند که از این ۲۰ ملیون نفر، حدود ۹ ملیون نفر از آنان در سال ۲۰۱۶ نیازمند کمکهایی برای زنده ماندن بودهاند. هرچند با مبارزههایی که علیه بوکوحرام شدهاست قسمتهایی از منطقه تحت سیطره آنها باز پس گرفته شده است[۶] اما وجود چنین شرایط آشفتهای به علاوهی سرزمینهایی که تحت تسلط این گروه تروریستی است، به مثابهی یک زمینهی فراهم تلقی میشود که توان فعالیت داعش و همپیمانش ـ بوکوحرام ـ در آن میسور خواهد بود. (نقشه زیر پراکندگی بوکوحرام در نیجریه را نشان میدهد.)
لیبی
داعش نیروگیری خود را در جنوب و مرکز لیبی آغاز کرده است. چنین سیاستی در شهرهایی امکان اعمال یافته است که درگیریهای قبیلهای وجود دارد و فقر در درون آن گسترده شدهاست. این گروه که در سال ۲۰۱۶ نیز مناطقی از این کشور را به تصرف خود درآورده بود تلاش میکند دوباره سیطره وسیع سرزمینی خود را به دست بیاورد. داعش هرگاه نتواند بر منطقهی وسیعی در لیبی سیطره پیدا کند، بر نهادهای قدرت رقیب هجوم میآورد. این سیاست تا حدودی برای پیشبرد راهبرد داعش کارآمد بوده است[۸]. شبکه العربیه در گزارشی درباره حضور داعش در لیبی اشاره کردهاست که این گروه با سرقت بانکها و نیز گروگان گرفتن کارمندان بودجه خود را تامین میکند. در این گزارش ذکر شدهاست که از ملیتهای تونسی، مصری و سودانی به این گروه در لیبی پیوستهاند. این افراد در شهر «صبراته» آموزش میبینند و سپس آماده جنگ میشوند[۹]. (نقشهی زیر پراکندگی داعش در لیبی را با رنگ سیاه نشان میدهد.)
(نقشه شماره ۲: پراکندگی داعش در لیبی[۱۰])
منبع: اندیشکده راهبردی تبیین
0 Comments