مرتضی مکی در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی اظهار داشت: فرانسه اخیرا اعلام کرد که سفیر خود را در جمهوری آذربایجان برای مشورت فراخوانده است و در همین راستا باکو را به آسیب زدن به روابط دوجانبه متهم کرد.

او در ادامه گفت: «موضوع تنش میان فرانسه و جمهوری آذربایجان را می‎توان به ریشه‎های تاریخی و پیوندهای فرهنگی میان پاریس و جامعه ارمنی‎ها مرتبط دانست. پس از فروپاشی شوروی، منطقه قفقاز به محل منازعه بازیگران منطقه‎ای و فرامنطقه‎ای تبدیل شد.»

وی افزود: «در سال 1994 پس از آنکه جدایی‎طلبان ارمنی منطقه قره‎باغ اعلام استقلال کردند، تنها ارمنستان بود که این استقلال را به رسمیت شناخت، ولی بازیگران منطقه‎ای و فرامنطقه‎ای چون روسیه، آمریکا، فرانسه و جمهوری اسلامی ایران هر کدام موضع خاص خود را داشتند.»

به گفته مکی، در آن زمان، سازمان امنیت و همکاری اروپا در چارچوب گروه مینسک تلاش کرد، تنش میان ارمنستان و آذربایجان را مدیریت کند، ولی در عمل ما شاهد یک صلح مسلح بین آذربایجان و ارمنستان برای بیش از دو دهه و نیم بودیم و هیچ تحولی در جهت صلح پایدار میان این دو کشور روی نداد.

کارشناس مسائل اروپا تاکید کرد: «در نهایت جمهوری آذربایجان در سال 2020 با استفاده از فرصت وضعیت بحرانی و پرتنش داخلی در ارمنستان به منطقه قره‌باغ حمله کرد و این منطقه را بار دیگر به خاک خود ملحق کرد. پس از آن و در سه سال گذشته، بازیگران اصلی منطقه قفقاز شمالی تلاش کردند با توجه به روند تحولات منطقه قفقاز و گسترش نفوذ در این منطقه ایفای نقش کنند.»

مکی درباره رویکرد ایروان در این مناقشه نیز توضیح داد: «در این میان ارمنستان با توجه به از دست دادن منطقه قره‌باغ و عدم تعهد روس‎ها به پیمان‎شان با این کشور در خصوص کمک به آنها، عملا گرایش بیشتری به غرب پیداکرد.»

این کارشناس ادامه داد: «از طرف دیگر آذربایجان نیز تلاش کرد با نزدیکی به ترکیه و بهبود روابطش با روسیه موقعیت خود را در منطقه قره‎باغ تثبیت کرده و به دنبال تصرف مناطقی از خاک ارمنستان برای ارتباط مستقیم با جمهوری نخجوان برآید. این رویکرد باکو تنش در سطح منطقه را به شدت افزایش داده و روند نزدیکی ارمنستان به اروپا بویژه فرانسه را سرعت بخشیده است.»

کارشناس مسائل اروپا با اشاره به اعلام روس‎ها مبنی خروج صلح‎بانان این کشور از خط حائل ارمنستان و جمهوری آذربایجان در منطقه قره‎باغ، گفت: «در حال حاضر، این منطقه در شرایط جدیدی قرار گرفته است. روس‎‌ها پس از نزدیک به دو قرن در حال ترک منطقه قفقاز شمالی هستند و در این شرایط فرانسه با توجه به اینکه پرنفوذترین لابی ارمنی‎ها در این کشور هستند، تلاش دارد نقش موثرتری در روند تحولات منطقه قفقاز از طریق حمایت تسلیحاتی و اقتصادی از ارمنستان ایفا کند.»

وی ادامه داد: «این موضوع موجب تنش در روابط آذربایجان و فرانسه و فراخوانی سفیر فرانسه در باکو شده است.»

مکی درباره چشم‎انداز این تحولات نیز توضیح داد: «آینده منطقه قفقاز با خروج صلح‎بانان روسی از ارمنستان با روند جدیدی روبرو خواهد شد و هر یک از بازیگران این منطقه تلاش خواهند کرد حوزه نفوذ خود را در منطقه قفقاز گسترش دهند؛ ترکیه، فرانسه، آمریکا و ایران کشورهایی هستند که هر یک دارای منافع خاصی در منطقه هستند و ما شاهد شکل‎گیری معادلات جدیدی در منطقه قفقاز خواهیم بود.»

وی تاکید کرد: «با توجه به تضاد منافع بازیگران این منطقه، قطعا قفقاز به سمت تنش و التهابات سیاسی نیز پیش خواهد رفت. در این بین فرانسه شاید اولین و تنها کشور اروپایی است که تلاش کرده همواره پایگاه مهمی در منطقه قفقاز داشته باشد.»

مکی درباره دلایل رویکرد فرانسه در قبال ارمنستان گفت: «پرشمارترین جامعه ارمنی در فرانسه هستند که از وضعیت مالی و اقتصادی خوبی برخوردار هستند. آنها تلاش می‌کنند با نفوذ در فرآیند تصمیم‎سازی در مجلس ملی و دولت فرانسه، پیوندهای عمیقی میان فرانسه و ارمنستان برقرار کنند. همچنانکه مجمع ملی فرانسه، اولین پارلمان اروپایی بود که کشتار ارمنی‎ها در سال 2015 به دست عثمانی‎‌ها را محکوم کرد. موضعی که با واکنش شدید دولت آنکارا مواجه شد و زنجیره این محکومیت به دیگر کشورهای عضو اتحادیه اروپا نیز کشیده شد.»

به گفته مکی، «تاکنون آذربایجان می‌کوشید روابط متوازنی با روسیه، اروپا و آمریکا داشته باشد، اما سیاست‎های الهام علی‎اف در قبال ارمنستان باعث شده این رویکرد باکو در چند دهه گذشته به چالش کشیده شود و فراخوانی سفیر فرانسه از باکو شاید نقطه آغاز این چالش‎ها باشد.»