احمد ناجی در یادداشتی که وب سایت اندیشکده کارنگی آن را منتشر کرد، نوشت: در عوض، ائتلاف سعودی به واسطه تضاد منافع اعضا، چند دسته شده و امکان پیشروی در چندین جبهه را برای حوثی‌ها فراهم کرده است. با این حال، چطور ائتلافی با این همه برتری در بدو ورود به جنگ، با این همه موانع روبرو شده است؟

بذر اختلاف

در مارس 2015، ائتلاف سعودی عملیات نظامی علیه انصارالله (معروف به جنبش حوثی) در یمن را آغاز کرد. این ائتلاف امیدوار بود مشروعیت منصور هادی، رئیس جمهور یمن را بازگرداند که پس از تصرف صنعا توسط حوثی‌ها به شهر جنوبی عدن فرار کرده بود. در ابتدا، مداخله ائتلاف، پیشروی حوثی‌ها را کند کرده و آنها را از مناطق حساس جنوب یمن خارج کرد.

با این وجود، با گذشت پنج سال، دولت هادی هنوز در تبعید است. حوثی‌ها با هدف دستگیری وی، از مناطق کوهستانی شمال به عدن پیشروی کردند. وقتی که نیروهای منصور هادی نتوانستند در مقابل حوثی‌ها مقاومت کنند، وی از استان جنوبی مهره به عمان گریخت. اکنون جدایی طلبان با حمایت امارات کنترل عدن را در اختیار داشته و با بازگشت دولت منصور هادی به این شهر مخالفت می‌کنند. شرکای ائتلاف به‌طور فزاینده دنبال منافع خویش بوده و نیروهای نظامی تحت کنترل منصور هادی هم پراکنده شده اند.

حوثی‌ها از این شکاف بهره برداری کرده و مناطق گسترده استان شمالی را بار دیگر تصرف کردند و انتظار می‌رود که پیشروی آنها ادامه یابد. همچنین، حوثی‌ها پشت پرده وارد مذاکره با سعودی ها، بدون مشارکت دولت منصور هادی شده اند.

راهبردهای متناقض

ائتلاف نظامی به رهبری عربستان با مشارکت ده کشور آغاز شد. با گذشت زمان، مراکش از این ائتلاف خارج شد، قطر کنار گذاشته شد و اردن و مصر هم از آن فاصله گرفتند. اختلاف با قطر، باعث تیرگی روابط امارات-عربستان با حزب اصلاح شد که یک جناح سیاسی محلی و نزدیک به اخوان المسلمین مورد حمایت قطر محسوب می‌شود.

اکنون امارات تنها شریک مهم ائتلاف سعودی بشمار می‌رود، هرچند که با راهبرد عربستان موافق نیست. برخلاف تداوم حمایت عربستان از دولت منصور هادی، امارات به ایجاد تشکیلات جدایی طلبان (شورای موقت جنوب) کمک کرده تا بازوی نظامی این کشور در روی زمین باشد.

اختلافات قدیمی و بدگمانی‌های جدید

از زمان مداخله نظامی ائتلاف سعودی، اختلافات محلی در میان یمنی‌ها تا حدودی بخاطر راهبرد این ائتلاف برای ایجاد تفرقه و کنترل آسان گروه‌های متنوع ضد حوثی، تغییر کرده است. دیگر، طرفین مخالف همان طرفین نخستین جنگ (حوثی‌ها و علی عبدالله صالح، رئیس جمهور سابق، از یک طرف و دولت مورد حمایت ائتلاف سعودی از طرف دیگر) نیستند. با این حال، جبهه متفرق ائتلاف قادر به پیشروی در برابر حوثی‌ها (گروهی نسبتا منسجم) نیست.

امارات ارتش ملی دولت منصور هادی را به رسمیت نشناخته و ادعا می‌کند که بسیاری از فرماندهان آن به حزب اصلاح وفادار هستند. عربستان نیز دغدغه مشابهی دارد. در حالی که امارات حمایت از ارتش هادی را متوقف کرده است اما عربستان به حمایت خود از این ارتش ادامه می‌دهد؛ چرا که حزب اصلاح تنها گزینه واقعی آن در روی زمین در میان گروه‌های ضد حوثی بشمار می‌رود.

دولت فلج شده یمن

قبل از مداخله ائتلاف به رهبری عربستان، تصرف صنعا توسط حوثی‌ها ضعف دولت منصور هادی را آشکار ساخت. منصور هادی پس از ترک عمان به عربستان رفته و از آنجا چک سفید در اختیار ائتلاف قرار داده است تا اوضاع را مدیریت کنند. اما این کار حس اقتدار دولت وی را از بین برده است. در حال حاضر، بیش‌تر مقامات دولتی در تبعید به سر می‌برند و از ائتلاف سعودی حقوق اشرافی دریافت می‌کنند.

گذشته از ناتوانی هادی در اداره کشور، پارلمان یمن نیز به تعطیلی کشیده شده و دیدار آوریل 2019، تنها جلسه آن در پنج سال گذشته بوده است. نهادهای دولتی نیز بدون حمایت مانده و فلج شده اند. شرکای ائتلاف به جای حمایت از این نهادهای دولتی، براساس منافع راهبردی خویش موضع می‌گیرند. نگرش ائتلاف سعودی به دموکراسی، نقص اصلی آن محسوب می‌شود. این ائتلاف، مدل حکومت سلطنتی را برای جامعه یمن تجویز کرده و برای حفظ منافع خود و دست یابی به سیاست‌های خویش، به گروه‌ها و خانواده‌های اشراف یمن روی آورده است.

نشانه‌های ناچیز پیشرفت

در حالی که امارات سعی می‌کند تا با حمایت از جناح‌های محلی و تنش زدایی با حوثی ها، منافع خود در جنوب یمن را حفظ کند، عربستان از طریق مذاکرات پشت پرده و آتش بس، به دنبال تعمیق روابط خود با حوثی هاست. هدف عربستان دست یابی به توافقی است که امنیت مرزهای آن را تضمین کرده و خاک آن را از حملات موشکی حوثی‌ها محافظت کند. اگر طرفین به توافق برسند، عربستان حوثی‌ها را به عنوان رهبران واقعی شمال یمن به رسمیت خواهد شناخت و به دولت منصور هادی پشت خواهد کرد.

نقشه ژئوپلیتیکی فعلی یمن نتایج جنگ پنج ساله را به‌طور خلاصه نشان می‌دهد. مرزهای دریایی و زمینی توسط جناح‌های مورد حمایت عربستان و امارات، نظامی شده و مناطق وسیع شهرهای مرکزی در آشوب و جنگ فرو رفته است. با توجه به اینکه عربستان به جای احیای دولت مشروع در یمن به دنبال امنیت مرزهای جنوبی خویش با یمن بوده و امارات نیز به دنبال منافع خویش است، هیچ راه حلی برای پایان بحران یمن به این زودی وجود نخواهد داشت.