شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
فیصل بن فرحان، وزیر خارجه سعودی اخیراً در گفتگویی ضمن تأکید بر این موضوع که عربستان به دنبال تنشزایی با ایران نیست، گفت که «دیدگاه ریاض با واشنگتن در رابطه با تهران یکسان است؛ آنها میگویند که به دنبال تنش نیستند و ما نیز موضعمان همین است». وی مدعی شد: «هدف ما کشاندن ایران به میز مذاکره و گفتوگو در رابطه با برنامه موشکهای بالستیک و دخالتهای آن در منطقه از طریق مذاکره است.»
این صحبتهای وزیر سعودی در حالی مطرح شده است که پیشازاین، برخی مقامات عربستان خواستار تنشزدایی در روابط این کشور با ايران شده بودند. این صحبتهای دوگانه سعودیها و اینکه از طرفی بگویند دنبال تنش زایی با ایران نیستند و از طرف دیگر بر یکسان بودن موضع خود با امریکا در قبال ایران تاکید کنند، میتواند بیانگر رويكرد متناقض ریاض در قبال تهران باشد.
برای بررسی سیاستهای ریاض در قبال تهران باید مدنظر داشت که عربستان سعودی بعد از به قدرت رسیدن محمد بن سلمان بهعنوان سکاندار اصلی حوزه سیاسی امنیتی عربستان به دنبال ایجاد ائتلافهای منطقهای و تشدید تنشهای سیاسی و اقتصادی با ایران بوده است.
دلیل این رویکرد جدید سعودیها را نیز باید در این نکته جستجو کرد که عربستان علاوه بر روابط امنیتی، سیاسی و نظامی به آمریکا وابستگی اقتصادی دارد. درواقع بعد از به قدرت رسیدن دونالد ترامپ در آمریکا و تشدید منازعات سیاسی و نظامی با ایران بهویژه رویکرد وی در خروج از برجام و فشار حداکثری علیه ایران، سعودیها نیز بهتبع آن، بهزعم خود به دنبال تضعیف موقعیت منطقهای ایران و گسست حلقههای ارتباطی کشورمان در بحثهای امنیتی بهویژه در محور مقاومت برآمدند.
از همین رو شاهد تحریکات و تلاشهای سعودیها همزمان در حوزه منازعات بهخصوص در یمن و حوزه امنیتی خلیجفارس هستیم. در این راستا از یکسو عدم اعتماد کامل عربستان سعودی به حمایتهای کافی و لازم آمریکاییها در خصوص امنیت عربستان و متحدان آن در حوزه خلیجفارس در مقابله با محور مقاومت و از سوی دیگر بروز تنشهای اخیر بین اعضای شورای همکاری خلیجفارس باعث شده است که سعودیها با اذعان به ضعف امنیتی خود به دنبال راهکارهای دیگری غیر از تأمین امنیت صرف از سوی آمریکا باشند.
بنابراین در ماههای اخیر شاهد بودیم که تلاشهایی از طرف عربستان سعودی برای ایجاد گسست در روابط ایران و برخی از متحدان منطقهای آن بهویژه در موضوع سوریه صورت گرفت. بهگونهای که سعودیها تلاش کردند تا با وعدههای اقتصادی و سرمایهگذاریهای متقابل و حتی خرید تسلیحات نظامی پیشرفته از روسیه، کرملین را قانع کنند که در بیرون راندن نیروهای ایرانی از سوریه ایفای نقش کند.
همزمان بهرغم نشست صوری در جده برای حمایت از آرمان فلسطین بعد از اعلام طرح رسمی معامله قرن از سوی دونالد ترامپ، شاهد دیدارهای پنهان و آشکار بین مقامات سعودی و تلآویو هستیم.
بنابراین ازآنجاکه مقامات عربستان به امنیت منطقه نگاه تکبعدی دارند در تلاش هستند تا هرگونه پیشنهادی را که از سوی ایران در حوزه ایجاد نظم منطقهای صورت میگیرد، بهنوعی رد کنند.
در چنین شرایطی علیرغم پیگیریهای سیاستهای ایران در حوزههای امنیتی و امنیتسازی مشارکتجویانه از سوی کشورهای منطقه در قالب صلح هرمز، عربستان همچنان با نگاه تنگنظرانه در قبال این طرح، ایران را به دخالت در امنیت کشورهای عربی متهم میکند و تلاش دارد که مجدداً با ایجاد آشوب در حوزههای تحت نفوذ ایران در منطقه مانند عراق، سوریه و یمن یک بازی با حاصل جمع صفر را دنبال کند؛ بنابراین با وجود ارسال سیگنالهای مثبت از سوی ایران برای مذاکره مستقیم با عربستان، شاهد واگراییهای بیشتر در منطقه هستیم.
در رابطه با چشمانداز این روابط نیز میتوان گفت تا زمانی که این نگاه در عربستان در خصوص سیاست منطقهای غالب باشد که امنیت را در ازای فروش نفت و مداخلات خارجی قدرتهای بیگانه بهویژه آمریکا خریداری کند، امکان حل مشکلات و رفع تنش ها بین ایران و عربستان سعودی وجود نخواهد داشت.
درواقع ریاض سیاست مستقلی در منطقه ندارد، بلکه سیاست خارجی این کشور تابعی از سیاستهای آمریکا و برخی از کشورهای غربی است؛ لذا به نظر میرسد تا زمانی که تنشها بین ایران و آمریکا استمرار داشته باشد بعید است در بحث گشایش روابط بین ایران و عربستان شاهد اتفاق جدیدی باشیم.
0 Comments