هرمز جعفری در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با اشاره به رزمایش مشترک روسیه و چین موسوم به «وستوک» (شرق) که در آن کشورهایی مانند هند، تاجیکستان، بلاروس و مغولستان نیز حضور دارند، خاطرنشان کرد: در سال‌های اخیر شاهد افزایش روابط و همکاری چین و روسیه هستیم و می‌توان این تعاملات نزدیک‌تر را در چارچوب رقابت قدرت‌های بزرگ شرق و غرب تحلیل کرد. در شرایط فعلی، آمریکا تقابل گسترده‌ای با روسیه شکل داده و از سوی دیگر چین را نیز در ابعاد مختلف تحت فشار قرار می‌دهد و این سیاست در سفر رئیس مجلس نمایندگان آمریکا به تایوان برجسته‌تر شد.

گسترش همکاری چین و روسیه در تقابل با ناتو

وی به تعلیق روابط چین و آمریکا در حوزه‌های مختلف و همچنین تیرگی روابط آمریکا و روسیه اشاره کرد و افزود: تقابلی که ناتو علیه روسیه و چین در اشکال مختلف اعمال می‌کنند، باعث نزدیک شدن این دو کشور به یکدیگر شده است. در هر حال آن‌ها، در کنار اینکه در بعد نظامی قدرت جهانی هستند و همکاری‌های گسترده اقتصادی دارند، می‌توانند نیازهای یکدیگر را در حوزه‌های مختلف اقتصادی و انرژی تامین کنند.

این کارشناس مرکز مطالعات فناوری ریاست جمهوری به تشریح ابعاد مختلف همکاری‌های چین و روسیه در سازمان‌های بین‌المللی از جمله شانگهای پرداخت و ادامه داد: برگزاری مانورهایی که روسیه و چین به شکلهای مختلف و در چارچوب همکاری‌های مشترک سامان می‌دهند، از جمله مانور مشترک ایران، روسیه و چین، در راستای پاسخ به فشارها وتهدیدات علیه آنها و رقابت قدرت‌های بزرگ، ارزیابی می‌شود.

جعفری در خصوص امکان همکاری‌های جسورانه‌تر چین و روسیه علیه آمریکا در شرایطی که هر دو کشور فشارهای متعددی از سوی ناتو تجربه می‌کنند، گفت: چین اعلام کرده که برگزاری این رزمایش مشترک ارتباطی به شرایط بین‌المللی و منطقه‌ای ندارد و آن را بخشی از یک توافق‌نامه همکاری سالانه دو جانبه توصیف کرده است. چین در موضع گیری اعلامی، به هر شکل که انجام شده باشد، محافظه کارانه عمل می‌کند، اما آنچه در عمل اتفاق خواهد افتاد برگزاری مانوری نظامی با حضور روسیه است که معنا و پیام‌های خود را دارد.

وی با بیان اینکه چین نمی‌خواهد وضعیت منطقه تنش‌آفرین باشد، تاکید کرد: چین و آمریکا در خصوص تایوان تنش جدی دارند و پکن در این رابطه مصمم است. با این حال سعی می‌کند به شکلی موضع گیری کند که شرایط از کنترل خارج نشود.

این تحلیلگر مسائل بین‌الملل با اشاره به تحریم‌های گسترده آمریکا علیه روسیه یادآور شد: با توجه به وابستگی متقابل اقتصاد چین به اقتصاد جهانی، طبیعتا تحریم‌های آمریکا در ابعاد مختلف برای گسترش همکاری‌های چین و روسیه مانع ایجاد خواهد کرد. بخش عمده‌ای از اقتصاد چین در تعامل با اقتصاد آمریکا است و این دو کشور حدود 600 میلیارد دلار تبادلات اقتصادی با یکدیگر دارند. در این شرایط، این تحریم‌ها یکی از موانع اصلی در تعمیق تبادلات اقتصادی چین و روسیه است، گرچه همین تحریم‌ها در ابعاد دیگری باعث می‌شوند قاچاق کالا و نفت تسریع شود.

اهمیت حضور هند در رزمایش مشترک چین و روسیه

جعفری حضور هند در این رزمایش مشترک را با اهمیت عنوان کرد و توضیح داد: آمریکا همواره تلاش دارد هند را به عنوان موازنه‌دهنده در مقابل چین، قرار دهد و به این کشور کمک کند در برابر چین قدرت‌نمایی کند. هند شریک راهبردی آمریکا در اقیانوس هند و حوزه شرق آسیا محسوب می‌شود و حضور این کشور در رزمایش مشترک با چین و روسیه، به کاهش حساسیت‌ها نسبت به این مانور کمک می‌کند.

وی با بیان اینکه هند که با چین تنش و اختلافات متعدد و مشکلات ارضی دارد، همکاری مشترکی در این رزمایش شکل داده‌اند، تصریح کرد: دنیای روابط بین‌المللی کنونی، دیگر دنیای تک قطبی با هژمونی آمریکا نیست. طبیعتا کشورهای منطقه، از جمله هند، با وجود تعاملات گسترده‌ای که با آمریکا دارند، دیگر نمی‌توانند ظهور ابرقدرتی جدید به نام چین، آن هم در همسایگی‌شان را نادیده بگیرند.

جعفری گفت: هند نیز ناچار است خود را با شرایط جدید بین‌المللی تطبیق دهد و به سمتی برود تا تعاملاتشان را با کشوری مانند چین به عنوان ابرقدرتی جدید، گسترش دهند.

این کارشناس مرکز مطالعات فناوری ریاست جمهوری به انتقادات کشورهای غربی از چین و هند برای حضور در رزمایش مشترک با روسیه اشاره کرد و ادامه داد: غرب، هند و چین را متهم به حمایت دیپلماتیک از روسیه در شرایط تهاجم به اوکراین کرده است. غرب تلاش می‌کند روسیه را در عرصه بین‌المللی محکوم و منزوی کند و برگزاری این مانور نظامی و ارسال سرباز به روسیه از سوی قدرت‌های عمده آسیایی، گامی در جهت خروج روس‌ها از شرایطی است که غرب برای این کشور تنظیم کرده است.

جعفری تاکید کرد: روس‌ها با انجام این رزمایش مشترک با حضور قدرت‌های عمده آسیایی، این پیام دیپلماتیک را اعلام کرده‌اند که در عرصه بین‌المللی منزوی نیستند و شرایط آنگونه که غرب خواستار آن بوده پپیش نرفته است.

وی با اشاره به پیامدهای برگزاری این رزمایش مشترک، سطح حضور کشورهای شرکت کننده در آن را مهم ارزیابی کرد و گفت: مهم‌ترین پیامد این مانور نظامی، تاکید چین و روسیه بر امکان تعامل و امنیت آفرینی در منطقه و اعلام بی‌نیازی به حضور کشورهای فرامنطقه‌ای مانند آمریکا، است. ضمن اینکه این پیام را به همراه دارد که لزوما آنچه ناتو و کشورهای غربی می‌خواهند و خوانشی که آن‌ها به رهبری آمریکا از تحولات بین‌المللی و مسائل استراتژیک دارند، خوانشی نیست که کشورهای آسیایی داشته باشند.

وی اضافه کرد: در شرایطی که روسیه از سوی غرب تحت فشار قرار گرفته، برگزاری این مانور تاکیدی از سوی مسکو است که آن‌ها با وجود همه فشارها می‌توانند با دیگر کشورها تعامل کنند و در کنار کشورهای مهم و تاثیرگذار منطقه، حتی هند که در بلوک غرب است، همکاری‌های مشترکی شکل دهند.