تحلیلگر یک اندیشکده محافظه کار آمریکایی معتقد است رییس جمهور بعدی آمریکا “از نظر قانونی” می تواند برجام را نادیده بگیرد، اما این کار “عاقلانه” نخواهد بود.

مایکل روبین در تحلیلی که امریکن اینترپرایز منتشر کرد، نوشت: دونالد ترامپ برنامه جامع اقدام مشترک یا به اصطلاح “توافق هسته‌ای با ‌ایران” را پیوسته “بدترین توافق از طریق مذاکره” و یک “فاجعه” خوانده است.

حق با اوست. جان کری، وزیر امور خارجه آمریکا به ازای ‌ایجاد یک نظام قوی دیده‌بانی، نمونه‌ای از معیار‌های سست و راحت نظارتی باقی گذاشت. وی نه تنها پائین‌تر از حد و حدود تعیین‌شده از سوی رئیس جمهور اوباما، بلکه پائین‌تر از سطح سابقه بین‌المللی به جا مانده از گذشته عمل کرد.

مذاکره‌کنندگان ‌ایرانی به جای تصویب پروتکل الحاقی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، تنها وعده به رعایت آن دادند. وضعیت بازرسی‌ها نامشخص باقی می‌ماند و راهکار بازگشت سریع به تحریم‌ها عملا وجود ندارد.

کری به ‌ایران اجازه داد تاسیسات هسته‌ای زیرزمینی خود را حفظ کند و  هم‌چنین از تعداد بسیاری از سانتریفیوژهایش استفاده کند.

در صورتی که ترامپ یک دور دیگر هم در کاخ سفید باقی بماند، شروطی که کری تسلیم آن شد، ‌ایران را در آستانه رفع محدودیت‌های باقی‌مانده‌ای قرار خواهد داد که در پایان دوران ریاست جمهوری ترامپ برچیده خواهد شد.

بنابراین آیا ترامپ می‌تواند توافق با ‌ایران را نادیده بگیرد؟ از نظر قانونی، بله. باراک اوباما معامله را به جای تقدیم به مجلس برای تصویب آن توسط سنا، از طریق مانور قانونی پیچیده به تصویب رساند.

هم‌چنین بخش عمده معامله در قطعنامه 2231 شورای امنیت سازمان ملل به تصویب رسید و بنابراین مشکل‌تر بتوان ‌این قطعنامه را نادیده گرفت، اما در ‌این قطعنامه نیز همانند تمامی قطعنامه‌های سازمان ملل جای زیادی برای سر باز زدن از اجرای آن وجود دارد که ‌ایران هم اکنون نیز (به عنوان مثال، در رابطه با توجیه برای عملیات موشک بالستیک خود) از آن‌ها استفاده کرده است.

ولی آیا عاقلانه خواهد بود که از‌ این معامله کنار کشید؟ جواب به‌این پرسش منفی است. کری معامله را طوری درست کرد که پاداش آن را پیشاپیش تقدیم کند. شاید اگر یک دیپلمات زیرک‌تر در این پرونده حضور داشت، روی ایجاد ترمیم تحریم‌ها و بازگشت دارایی‌های مسدود شده کار می‌کرد، اما کری به حدی برای انجام معامله مضطرب بود که در اعطای پاداش به ایران پیش‌قدم شد.

اگر ترامپ بخواهد معامله را نادیده بگیرد، به هیچ وجه به ضرر ‌ایرانیان نخواهد بود. آن‌ها هم اکنون پاداشی برابر با شاید تمام سرمایه‌گذاری که در برنامه هسته‌ای خود کرده اند، دریافت کرده اند.

بنابراین ترامپ در عوض چه کار می‌تواند بکند؟ اجرای برجام به خاطر خودخواهی و ترس کری از‌ اینکه اگر چاپلوسی جمهوری اسلامی را نکند، امکان دارد معامله به هم بخورد، دچار نقص شده است.

‌ایران ناپختگی و خودخواهی کری را درک می‌کند و وی را به سوی مسیری در جهت سست کردن تحریم‌هایی هدایت می‌کند که هم اکنون نیز ضعیف هستند. در بسیاری از مسائل –موشک‌های بالستیک ‌ایران، بردباری در برابر عبور ایران از محدودیت‌های فزاینده مربوط به آب سنگین، تفسیر مقررات بانکی و خودداری ‌ایران از اجازه دادن برای بازرسی از پایگاه‌های نظامی – کری که اغلب به عنوان کارگزار و موکل تجاری ایران عمل کرده، کارها را به ایران واگذار کرده است.

به همان اندازه که معامله دارای کاستی است، ترامپ باید به سادگی آن را طوری اجرا کند که گویی نگرانی او، قرار دادن منافع آمریکا در صدر مسائل، به جای به تعویق انداختن منافع ‌ایران است. اگر ‌ایران نمی‌خواهد پایگاه نظامی‌اش مورد بازرسی قرار گیرد، از محدودیت‌های مربوط به گسترش موشک‌های بالستیک و تولید آب سنگین سرپیچی می کند یا شکایت دارد که تحریم‌های وارده توسط هر یک از ‌ایالت‌های آمریکا در مورد سرمایه‌گذاری مربوط به صندوق بازنشستگی به اقتصاد آن صدمه وارد می‌کند، خوب است، زیرا ترامپ می‌تواند معامله را با چنان انعطاف‌ناپذیری تفسیر کند که ‌ایران را وادار به ترک معامله کند.

حق با ترامپ است. برجام خدشه‌دار است و کار چندانی در مورد محدود کردن یا جلوگیری از برنامه هسته‌ای ایران نمی‌کند.

اما ‌این بدان معنا نیست که وی باید معامله را نادیده بگیرد. بلکه او باید برای تحریم‌ها آماده باشد و در صورت لزوم، دیگر عناصر فشار را برای مجازات ‌ایران به خاطر ناپایبندی آن در نظر بگیرد.