پیرمحمد ملازهی/ کارشناس مسائل شبه قاره

لویه‌جرگه مشورتی صلح افغانستان که از روز دوشنبه نهم اردیبهشت ماه آغاز شده بود روز جمعه چهاردهم این ماه پایان یافت. این نشست با شرکت ۳۲۰۰ شرکت‌کننده از سراسر افغانستان پس از ۵ روز با صدور یک قطعنامه ۲۳ ماده‌ای و سخنرانی اشرف غنی، رئیس جمهور افغانستان به کار خود پایان داد.

البته  لویه جرگه مشورتی با چند مشکل مواجه شد؛ نخست آنکه در درون حاکمیت یعنی بخش مربوط به عبدالله عبدالله و تیم شمالی‌ها این نشست را تحریم کردند. در ضمن احزاب سیاسی و شخصیت‌های جهادی نیز به علاوه طالبان، لویه جرگه را تحریم کردند. بنابراین شکافی که درون حاکمیت ایجاد شده بود با برگزاری لویه جرگه عمیق‌تر شد.

از زاویه دیگر اشرف غنی احمدزی در این نشست دست به اقدامی زد که به نظر می‌رسد در آن توفیق داشته است. زیرا در مذاکره با طالبان هم آمریکایی‌ها آقای غنی را دور زده بودند و هم گروه‌های سیاسی او را نادیده گرفته بودند.

به این معنا که پیش تر در لویه جرگه سنتی و در شرایط حساس معمولا علمای دینی، سران قبایل و افراد با نفوذ سیاسی در مناطق و پایتخت حضور پیدا کرده و تصمیم‌گیری می‌کردند اما آقای غنی با سنت شکنی، لویه جرگه را از کسانی تشکیل داد که تا به حال در معادلات سیاسی به حساب نمی‌آمدند. یعنی در روستاها، شهرهای کوچک و شهرهای بزرگ به دنبال افرادی رفت که درواقع خیلی مطرح نبودند و یک نسل جوان را در این لویه جرگه مشارکت داد. ضمن آنکه ۲۵ تا ۳۰ درصد نیز زنان در این نشست حضور پیدا کردند. این اقدامات کاملا جدید بود و به نوعی این شائبه را تقویت کرد که اشرف غنی در حال ارسال این پیام به مخالفانش است که وی از پایگاه اجتماعی خوبی در بین مردم برخوردار است. همچنین رئیس جمهور افغانستان این پیام را به واشنگتن مخابره کرد که آنها نمی‌توانند او را نادیده بگیرند و طالبان را نیز به نوعی متوجه کرد که اگر می‌خواهند به صلح دست پیدا کنند باید با دولت مرکزی به تفاهم برسند.

در چنین شرایطی با در نظر گرفتن بیانیه ۲۳ ماده‌ای لویه جرگه که در آن توصیه‌هایی به دولت، طالبان، آمریکا و جامعه جهانی ارائه شد، می‌توان گفت اشرف غنی بازیگر پیچیده‌ای است که در این شرایط توانست تاحد زیادی یارگیری کند و طرفین را متوجه این موضوع کند که در انتخابات آینده نمی‌توانند او را نادیده بگیرند. بنابراین در یک ارزیابی کلی می‌توان نتیجه گرفت که آقای اشرف غنی با برگزاری لویه جرگه اخیر یک بازی موفقیت‌آمیز را به نفع خود انجام داد.

در رابطه با نگاه طالبان به نشست لویه جرگه باید توجه داشت که این گروه از ابتدا آن را یک حرکت غیرمشروع و تبلیغاتی برای اشرف غنی ارزیابی کرد و نتایج آن را نیز نپذیرفت؛ طالبان درخواست‌های لویه‌جرگه از این گروه از جمله آتش‌بس در ماه رمضان را رد کرده و گفته است که همچنان به جنگ ادامه خواهد داد. به خصوص که ماده‌ای در بیانیه نهایی گنجانده شده بود که بیانگر آن بود که این بیانیه،‌ بیانیه یک اتاق فکر و نتیجه همفکری و رایزنی عده‌ای افراد تحصیلکرده و سیاسی کار است.

در این قسمت از بیانیه از طالبان درخواست شده تا در ماه رمضان به مدت یک ماه آتش‌بس کنند و جنگ و کشتاری صورت نگیرد که طالبان نپذیرفتند و گفتند که به جهاد ادامه خواهند داد. این پاسخ طالبان دو مشکل برای آنها در پی خواهد داشت؛ نخست آنکه جهاد را علیه چه کسانی انجام خواهند داد. زیرا آنها علیه نیروهای آمریکایی عملیات نمی‌کنند و این مردم افغانستان و غیرنظامیان بی گناه هستند که کشته می‌شوند. بنابراین لویه جرگه اصل جهاد طالبان را زیر سوال برده است. نکته دیگر اینکه در ماه رمضان که در دنیای اسلام ماه مقدسی است طالبان به جنگ و کشتار ادامه خواهد داد در حالی که دولت با پیشنهاد آتش‌بس در یک موضع عاقلانه‌تری قرار می‌گیرد.

بنابراین با مطرح شدن این مسئله، توپ توسط اشرف غنی در زمین طالبان قرار گرفته است.

از سوی دیگر در لویه جرگه این مسئله حساس مطرح شد که قرائت‌های متفاوتی از اسلام وجود دارد و علمای دینی باید یک قرائت واحدی را از اسلام به دست آورند. این امر برای طالبان بسیار سنگین است چراکه خیلی از علمای دینی نه جنگ در ماه رمضان و نه جهاد علیه مسلمانان را تایید نمی‌کنند. از منظر آنها جهاد باید علیه کفار باشد. در نتیجه لویه جرگه با مطرح کردن این مسائل، طالبان را در موقعیت حساسی قرار داده است هرچند طالبان موضع‌گیری منفی از خود نشان داده و اعلام کرده نه تنها در ماه رمضان به عملیات ادامه می‌دهند بلکه جهاد را تشدید خواهند کرد. این موضع‌گیری به لحاظ ایدئولوژیک جنبش طالبان را نزد افکار عمومی زیر سوال برده است.