رحمان قهرمانپور  –کارشناس مسائل بین‌الملل

رئیس‌جمهور آمریکا بعد از دیدار با کیم‌جونگ‌ ایل اعلام کرده بود که کره شمالی آماده خلع سلاح است، اما با گذشت زمان چنین اتفاقی نیفتاد و برداشت پیونگ‌یانگ از این توافق به گونه دیگری بود.

سفر ترامپ به بریتانیا و مصاحبه‌ با روزنامه «سان» نیز به یک نوع آبروریزی سیاسی برای ترزا می، نخست وزیر بریتانیا تبدیل شد و فشارها را بر او افزایش داد.

در نهایت بعد از دیدار ناموفق دیپلماتیک ترامپ با پوتین، مشخص شد که چقدر بین ادعاهایی که ترامپ مطرح می‌کند و واقعیت‌های موجود سیاست بین‌الملل فاصله وجود دارد. از این مولفه‌ها می‌توان نتیجه گرفت که این اتفاق می‌تواند بخش مهمی از کشورها و دیپلمات‌های این کشورها را به این جمع‌بندی برساند که ترامپ فرد قابل اطمینانی نیست و خیلی نمی‌توان روی حرف‌های او حساب باز کرد.

همین مسئله پنجره‌ای برای ایران باز می‌کند که بتواند دیپلماسی فعلی خود را تقویت کند و از آن نتیجه بگیرد. اگر این روند ادامه پیدا کند، انگیزه اروپا و بعد از آن روسیه، چین و هند برای همکاری با ایران و جلوگیری از اثرپذیری کامل آنها از آمریکا تشدید می‌شود.

حتی در مرحله بعد ممکن است کشورهایی مانند کره جنوبی و ژاپن که حرف‌شنوی بیشتری از واشنگتن دارند، در سیاست ترامپ برای اعمال تحریم‌ها شک کنند، لذا می‌توان حدس زد که بعد از خروج آمریکا از برجام، تحریم‌ها به شکلی که ترامپ پیش‌بینی می‌کرد، مورد استقبال متحدان واشنگتن آمریکا شامل اروپا و غیرمتحدانش قرار نخواهد گرفت که این مسئله می‌تواند برای ایران فرصتی قلمداد شود.

در این شرایط، اکنون این پرسش مطرح است که ایران چگونه می‌تواند از این فرصت استفاده کند. باید توجه داشت که استفاده از این فرصت الزاماتی دارد و ایران در وهله نخست باید بپذیرد که شرایط فقط برای کشور ما سخت نیست، بلکه برای اروپا نیز دشوار است.

وقتی فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا اعلام می‌کند که در موضوع برجام با آمریکا همراهی نخواهند کرد و مقامات مختلف اروپایی به اشکال مختلف اعلام می‌کنند که اروپا در عدم همراهی با آمریکا جدی است، این برای ایران یک فرصت تلقی می‌شود؛ لذا ایران متقابلا باید تلاش کند که اروپا به همکاری با کشور ما ترغیب شود. البته این بدان معنا نیست که ایران از خواسته‌های خود صرفنظر کند.

امروز شاهدیم که اروپایی‌ها با توجه به تجربه‌ای که از مذاکره با ایران طی سال‌های 2003 تا 2005 داشتند به صورت جدی‌تری با شروط ایران برخورد کرده و این احساس را دارند که دیگر نمی‌توانند مانند آن زمان در مورد ایران وقت‌کشی کنند.

این نگاه اروپا به مثابه فرصتی برای ایران قلمداد می‌شود که باید از آن استفاده کرد. در مقابل ایران نیز یک سری خواسته‌ها دارد که نمی‌تواند از آنها کوتاه بیاید. لذا برای استفاده از فضای جدید ایجاد شده، ایران باید بررسی کند که تاچه حد می‌تواند به الزامات این فضا پایبند باشد. یعنی اگر قرار است اروپا، روسیه، چین و هند در مقابل تحریم‌های آمریکا بایستند قاعدتا تهران نیز باید زمینه را فراهم کند تا در زمینه مالی این کشورها بتوانند پول را به ایران منتقل کنند یا به عنوان مثال موانع اضافی فنی و تکنیکی در این فرایند ایجاد نشود. اینها مسائلی است که نظام سیاسی و تصمیم‌گیران سیاست خارجی باید در مورد آن به اجماع برسند که ما تا چه حد می‌توانیم و باید به الزامات بهره‌برداری از فضای موجود پایبند باشیم.

در نهایت مسئله مهم آن است که در شرایط فعلی چون برای اروپا و خیلی دیگر از کشورها مشخص شده است که ترامپ فرد قابل اعتمادی نیست و نمی‌تواند اجماع ایجاد کند، فرصت بالقوه‌ای برای ایران ایجاد شده که اگر درصدد بهره‌برداری از آن است، باید به بخشی از الزاماتی که اشاره شد،‌ پایبند بوده و بدون آنکه از اصول و جهت‌گیری‌های کلی‌مان عدول نماید، یک سری تغییرات در رویکردها ایجاد کند تا امکان کار و مقابله با تحریم‌های آمریکا به شکل موثری فراهم شود.