ریچارد ریو، مدیر برنامه امنیت پایدار در گروه پژوهشی آکسفورد در گزارشی که این اندیشکده درباره جنگ عربستان علیه یمن منتشر کرد، نوشت: مداخله نظامی عربستان سعودی به نام عملیات طوفان قاطعیت آشکارترین جلوه تنش در حال افزایش میان قدرت‌‌های رقیب در خاورمیانه بود. گرچه میزان حمایت و نفوذ ایران در میان جنبش حوثی‌‌ها محل تردید است، اما عربستان پیشرفت شیعه‌‌های زیدی را تلاش تهران برای محاصره خود می‌‌داند.

سه عنصر در این عرصه قدرت‌‌نمایی جدید به نظر می‌‌رسد: نخست تمایل عربستان به پیشبرد یک جبهه نظامی بزرگ بدون اینکه نقش تهاجمی خاصی برای ایالات متحده قائل باشد.

شاید ریاض می‌‌خواهد به ایالات متحده نشان دهد که اگر مذاکرات فعلی میان ایران و آمریکا موفقیت‌آمیز پیش رود، می‌‌تواند مستقل از این کشور عمل کند، اما واقعیت این است که همواره به فناوری نظامی، آموزش و اطلاعات فرانسه و بریتانیا و آمریکا نیازمند خواهد بود.

دومین عنصر جدید، تمایل مصر- مهم‌‌ترین رقیب عربستان برای رهبری دنیای عرب – به اعزام نیروهایش برای جنگ‌‌های دور از کشور است. اینکه مصر در حال حاضر در پی احیای نقش خود است، نشانه‌‌هایی از جاه‌طلبی عبدالفتاح السیسی در منطقه، وابستگی مصر به حمایت‌‌های مالی سعودی، اهمیت راهبردی یمن در دسترسی به دریای سرخ و انتظار حمایت متقابل در مرز لیبی را در خود دارد.

سومین و شاید مهم‌‌ترین عنصر جدید، آب شدن یخ روابط میان عربستان و اخوان المسلمین و حامیان آن است. این کشور قوای نظامی خود را وقف ممانعت از گسترش نفوذ رقیب خود کرده و در این راستا خصومتش را با اخوان المسلمین کاهش داده است.

عربستان و متحدانش در پی ترمیم تفرقه و انشعاب درون بلوک سنی هستند و این تلاش‌‌ها بر سیاست عربستان در قبال سوریه تاثیرگذار بوده است. اخوان در کنار گروه‌‌های سلفی از دسته‌‌های مهمی است که در سوریه برای براندازی بشار اسد تلاش می‌‌کنند. در یمن نیز حزب” اصلاح” وابسته به اخوان از گروه‌‌های مهمی است که توسط حوثی‌‌ها از میدان بیرون رانده شده‌‌اند. به همین دلیل حضور مصر و امارات که مخالف اخوان هستند، در ائتلافی که با رهبری عربستان سعودی هدایت می‌‌شود، به همراه قطر که حامی رژیم اخوانی پیشین در مصر بود و سودان که از 1989 توسط حزبی ریشه دار در اخوان اداره می‌‌شود، بسیار قابل توجه است.

منافع آفریقایی

هریک از کشورهای آفریقایی عضو ائتلاف دلایلی برای حمایت از عربستان دارند، اما میل به جلب حمایت‌‌های مالی و سرمایه‌گذاری از کشورهای حاشیه خلیج فارس در میان همگی مشترک است.

لیبی

جنگ داخلی لیبی از سال 2014 به شدت بین‌‌المللی و تبدیل به میدان جنگ کشورهای موافق یا مخالف نفوذ اخوان المسلمین شده است. احزاب اسلام‌‌گرا در کنگره ملی طرابلس نفوذ قابل توجهی دارند، اما مجلس نمایندگان تبروک و شبه نظامیان متحد آن که مورد شناسایی اتحادیه عرب و دولت‌‌های غربی هستند، بیشتر جهت‌‌گیری سکولار دارند. از آن‌‌جایی که جمعیت غیرسنی لیبی بسیار اندک است، نظریه‌‌ای مبنی بر دخالت ایران وجود ندارد. با این حال امارات متحده و مصر در حمایت از دولت تبروک نسبتا صریح عمل کرده‌‌اند. ترکیه، قطر و سودان نیز متهم هستند که حامی کنگره ملی بوده و شبه نظامیان اسلام‌‌گرا را تقویت می‌‌کنند.

به نظر می‌‌‌‌رسد با بهبود روابط قطر و عربستان این جنگ فرافکنانه در لیبی کاهش یابد. ورود سودان و مصر به ائتلاف نیز عامل اعتمادسازی میان این دو کشور همسایه همواره متخاصم خواهد بود. با این وجود آشتی دادن میان امارات و مصر از یک طرف و قطر و ترکیه از طرف دیگر با احتیاط بیشتری در حال انجام است. هم‌‌چنین رشد سریع فعالیت‌‌های داعش و وفاداری ده‌‌ها هزار شبه نظامی لیبیایی به این گروه از ماه فوریه به این طرف، حمایت از راه حل سیاسی در لیبی را افزایش داده است.

تغییر ژئوپولتیک اعراب در سال 2015، اثراتی بر لیبی داشته است. از ماه ژانویه، میانجی سازمان ملل توانسته نمایندگان طرفین را در سوییس و مراکش و الجزیره برای بحث بر سر دولتی متحد پای میز بکشاند. دستکم میان سران قبائل و سیاست‌‌مداران تمایل به راه حلی که مانع فروپاشی شود، مشاهده می‌‌شود. با این حال عملا تخاصم ادامه دارد و حتی در مواردی افزایش یافته است.

سودان

سودان تنها کشور عضو ائتلاف است که متحد آمریکا نیست و حتی شریک امنیتی ایران و تهدیدی برای عربستان و مصر محسوب می‌‌شود. اما این کشور از زمان جدایی سودان جنوبی در 2011 تحت فشار اقتصادی شدیدی بوده و توقع حمایت مالی وسیعی از عربستان و سایر کشورهای خلیج فارس دارد. مصر نیز که بیشتر از ایران، نگران نفوذ اخوان است، در دوران السیسی سیاست آشتی جویانه‌‌ای را در قبال سودان آغاز کرده است. حمایت مالی کشورهای عربی می‌‌تواند به سودان توان خرید تجهیزات نظامی را بدهد.

صحرای غربی

به نظر نمی‌‌رسد که جنگ یمن چندان بر وضعیت صحرای غربی اثری گذاشته باشد. با این وجود مداخله مراکش در این جنگ به دلیل تمایل این کشور به تداوم حمایت اعراب از ادعای حاکمیتش در قلمروهای اختلافی صحرای غربی است.

اریتره، اتیوپی و سومالی

با توجه به تمایل اریتره به بی‌‌طرفی، بعید است این کشور به صورت مستقیم درگیر جنگ یمن شود. اتیوپی هم اصلا احتمال ندارد در جنگ یمن ورود کند.

مساله دیگر اینکه در طول سالیان، کارگران بسیاری از شاخ آفریقا به صورت غیرقانونی و از طریق یمن وارد کشورهای خلیج فارس شده‌‌اند. حال که این مسیر بسته شده، ممکن است اتباع سومالی و اریتره از طریق سودان و لیبی به اروپا پناهنده شوند. هزاران تن از اتباع یمن و پناهندگان سومالیایی به شمال سومالی رفته‌‌اند. تسهیل مهاجرت آفریقایی‌‌ها به عربستان یکی از منابع اقتصادی مهم شمال سومالی و از علل عدم رشد دزدی دریایی در این منطقه بوده که ممکن است اکنون تغییر کند.