شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: تحلیلگر ارشد مسائل اوراسیا گفت: توافق سه‌جانبه میان ارمنستان، جمهوری آذربایجان و آمریکا در ۱۷ مرداد ۱۴۰۴، که با عنوان «مسیر ترامپ» شناخته می‌شود، نقطه عطفی در معادلات ژئوپلیتیکی قفقاز جنوبی است. این توافق، که ظاهراً برای صلح و ایجاد کریدور ترانزیتی میان باکو و نخجوان امضاء شده، نگرانی‌های جدی به همراه دارد. از منظر تحلیلگران، این طرح نه‌تنها یک پروژه اقتصادی، بلکه بخشی از راهبرد آمریکا برای تقویت نفوذ خود در منطقه و مهار قدرت‌های منطقه‌ای مانند ایران و روسیه است.
احسان تقوایی در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی اظهار داشت: «توافق سه‌جانبه قفقاز جنوبی را نمی‌توان با خوش‌بینی ساده‌انگارانه نادیده گرفت یا به‌عنوان تهدیدی غیرواقعی کم‌اهمیت جلوه داد.» به باور وی، «این توافق، که برخی آن را صرفاً یک پروژه ترانزیتی می‌دانند، در بطن خود اهدافی ژئوپلیتیکی دارد که می‌تواند منافع ملی ایران را به خطر بیندازد»
کارشناس حوزه قفقاز تأکید می‌کند که «نگاه به این تحولات باید واقع‌بینانه باشد، نه بدبینانه یا خوش‌بینانه. در گذشته، برخی کارشناسان و مقامات ایرانی با تکیه بر نقش روسیه، تصور می‌کردند که کریدور زنگزور هیچ‌گاه عملی نخواهد شد. اما واقعیت کنونی نشان می‌دهد که این پروژه به نوعی با میانجی‌گری آمریکا به شکلی جدید مطرح شده است که هشیاری بیشتری را می‌طلبد».
کارشناس مسائل قفقاز، طرح جدید را نه‌فقط یک مسیر ترانزیتی، بلکه ابزاری برای تغییر موازنه قدرت در منطقه می‌داند. در همین راستا تقوایی تصریح می کند: «این کریدور، که قرار است جمهوری آذربایجان را از طریق خاک ارمنستان به نخجوان و سپس ترکیه متصل کند، می‌تواند مرز ۴۳ کیلومتری ایران و ارمنستان را تحت تأثیر قرار دهد و نقش ترانزیتی ایران را تضعیف کند.» تحلیلگر مسائل اوراسیا با اشاره به نگرانی‌ها درباره حضور آمریکا و حتی ناتو در نزدیکی مرزهای ایران، معتقد است که «هرچند همسایگی مستقیم برای ایجاد تهدید الزامی نیست، اما نزدیکی جغرافیایی می‌تواند اثرات راهبردی را تشدید کند.»
وی یادآور می‌شود که تحولات جهانی نشان داده‌اند که کشورها برای پیشبرد اهداف خود علیه دیگران، نیازی به مرز مشترک ندارند، اما حضور آمریکا در استان سیونیک ارمنستان و احتمال استقرار پایگاه‌های نظامی یا امنیتی به بهانه تأمین امنیت این کریدور، می‌تواند معادلات ژئواستراتژیک منطقه را پیچیده‌تر کند.» به گفته این تحلیلگر، «این توافق بخشی از راهبرد مهار ایران و روسیه است.»
احسان تقوایی، توافق سه‌جانبه را بخشی از یک «بازی بزرگ» ژئوپلیتیکی می‌داند که از زمان فروپاشی شوروی آغاز شده و اکنون با نقش‌آفرینی آمریکا به اوج خود رسیده است. وی اعتقاد دارد که «این بازی از سال‌ها پیش با رقابت قدرت‌هایی مانند روسیه، چین، ترکیه و اتحادیه اروپا در قفقاز و آسیای مرکزی شکل گرفته بود. روسیه با حساسیت بالا تلاش می‌کرد کنترل خود را بر کشورهای پساشوروی حفظ کند، چین پیوندهای اقتصادی خود را گسترش می‌داد، ترکیه به دنبال ایجاد بلوکی از کشورهای ترک‌زبان بود و اروپا نیز در پی توسعه نفوذ اقتصادی و سیاسی خود بود. در این میان، آمریکا با استفاده از ضعف کنونی روسیه، به‌ویژه پس از درگیری در اوکراین، فرصت را برای تسلط بر این منطقه غنیمت شمرده است.»
تحلیلگر ارشد مسائل روسیه تأکید می‌کند که «نام‌گذاری کریدور به «مسیر ترامپ» و امضای توافق در کاخ سفید، بیش از آنکه اقدامی عملی برای صلح باشد، نمایشی از قدرت آمریکا در برابر ایران، روسیه و چین است. این نمایش قدرت، به‌ویژه در دوره دوم ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، با اقداماتی مانند نمایش جنگنده‌های پیشرفته یا اظهارات تحریک‌آمیز درباره توان نظامی آمریکا، تقویت شده است.»
به باور تقوایی، «ایران در گذشته فرصت‌هایی مانند اتحاد راهبردی با ارمنستان را از دست داد و خلأ ناشی از ضعف روسیه در منطقه، فضا را برای نفوذ آمریکا باز کرده است.» تحلیلگر ارشد مسائل قفقاز معتقد است که «ایران می‌تواند با سیاست خارجی پویا و دیپلماسی فعال، از فرصت‌های موجود بهره‌برداری کند.»
تقوایی پیشنهاد می‌کند که «تهران باید تهدیدات را به فرصت‌هایی برای تقویت جایگاه ترانزیتی و اقتصادی خود بدل سازد.» به گفته او، «زمان‌بندی این توافق، که پس از جنگ ۱۲ روزه رژیم اسرائیل با ایران رخ داده، نشان‌دهنده برنامه‌ریزی بلندمدت آمریکا برای بهره‌برداری به نفع خود می‌باشد. با این حال، ایران با تکیه بر مزیت‌های ژئوپلیتیکی خود، مانند موقعیت راهبردی در مسیرهای ترانزیتی، همچنان می‌تواند با دیپلماسی هوشمندانه نقشی کلیدی در معادلات قفقاز ایفا کند.»
0 Comments