آشکوک سیجانهار در تحلیلی که اندیشکده مطالعات و تحلیل های دفاعی هند منتشر کرد، نوشت: بیش از دو هفته از وقوع کودتای نافرجام ترکیه در شب پانزدهم و شانزدهم ژوئیه می گذرد. با وجود اینکه اطلاعات بیشتری در دسترس قرار گرفته است، هنوز مشخص نیست چه کسی مغز متفکر این کودتا بوده است. با این حال، این امکان وجود دارد که توالی رویدادها را با درجه خوبی از صحت کنار هم قرار داد.

بسیار بعید به نظر می رسد رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه به شکلی با این توطئه در ارتباط باشد. اردوغان به انتقاد از فتح الله گولن روحانی ترکیه ای  گوشه گیر و ضعیف از لحاظ جسمانی پرداخته و خواستار استرداد وی از آمریکا شده است.

با این حال، تحلیلگران مطلع این اتهام را رد کرده اند که گولن به طور مستقیم در اجرای این کودتا دست داشته است.

طرفداران گولن هر گونه دست داشتن وی را در این کودتا رد کرده و این اتهام دولت ترکیه را کاملا غیرمسئولانه خوانده اند.

گولن مدت مدیدی از طرفداران رواداری، صلح و پذیرش تنوع فرهنگی و دینی بر اساس سنت های صوفی گری بوده است. گولن اخیرا در سرمقاله ای در روزنامه آمریکایی وال استریت ژورنال، داعش را تقبیح کرده و خواستار پایان یافتن افراط گرایی خشونت بار شده بود. وی همچنین خواستار برخورداری زنان و مردان از حقوق برابر و تحصیل مسلمانان شده بود.

گولن و اردوغان زمانی دوست هم بودند، ولی چند سال قبل در پی اتهامات فساد مالی که به مقامات ارشد ترکیه و نیز پسر اردوغان نسبت داده شد از یکدیگر جدا شدند.

آمریکا اعلام کرده است اگر شواهد کافی در خصوص دست داشتن گولن در این کودتا ارائه شود، استرداد وی را بررسی می کند. جای تردید وجود دارد که حجم اسناد ارائه شده از طرف ترکیه برای متقاعد کردن آمریکا به همدستی مستقیم گولن کافی باشد. این موضوع ممکن است موجب تشدید خصومت آمریکا و ترکیه شود.

به طور فزاینده ای مشخص می شود که این کودتا اقدامی از جانب افسران میان رتبه ارتش و نیز نیروی هوایی برای به دست گرفتن قدرت بوده است. ظاهرا آنها متوجه شده اند دولت در حال بررسی پاکسازی آنهاست و اینکه دستگیر یا برکنار می شوند.

کودتا تلاشی برای پیشگیری از این اقدام و نیز محروم کردن اردوغان از قدرت خودسرانه بوده است. کودتا به این دلیل شکست خورد که به شکلی شتابزده و بدون برنامه ریزی که برای اجرای دقیق آن لازم بود، اجرا شد.

همچنین اردوغان احتمالا درباره آنچه قرار بود اتفاق بیفتد سرنخ هایی داشته است بنابراین عنصر غافلگیری که کودتاچیان روی آن حساب کرده بودند وجود نداشته است.

شکست کودتا در ابتدا پیروزی برای دموکراسی تلقی شد، زیرا شهروندان عادی به دعوت اردوغان رئیس جمهور منتخب ترکیه به خیابان های استانبول و سراسر کشور رفتند و کودتا را خنثی کردند. اما رویدادهای بعدی نشان داد این طور نبوده است.

چند روز گذشته شاهد یکی از فراگیرترین پاکسازی ها بوده است که مردم ترکیه تاکنون به یاد می آورند.

114 دستگاه از جمله روزنامه ها، شبکه های رادیویی و تلویزیونی تعطیل شده اند. حکم دستگیری 47 روزنامه نگار صادر شده است. 30 هزار معلم، 14 هزار مقام دولتی و 9000 نفر از پرسنل وزارت کشور و ارتش برکنار شده اند. 16 هزار نفر بازداشت شده اند که بیش از 8000 نفر آنها هنوز زندانی هستند. دولت خواستار استعفای روسای دانشگاه‌ها شد و همه روسای دانشگاه‌ها در پی این «دعوت» استعفا کردند.

این پاکسازی همچنین شامل بیش از 60 هزار نفر در حلقه وی بود که هیچ ارتباطی با کودتا نداشتند.

اردوغان این کودتا را «هدیه ای از طرف خدا» می داند و می تواند از آن به عنوان چماقی برای اجرای قانون اساسی جدید استفاده کند. وی می خواهد به خودش اختیارات یک رئیس جمهور اجرایی را بدهد، اختیاراتی که مدتی مشتاقانه درصدد دستیابی به آنها بود.

این پاکسازی پس از کودتا، یادآور انقلابی فرهنگی مانند انقلاب فرهنگی چین در دهه 1960 میلادی است.

به نظر می رسد هدف از این پاکسازی ها، برکناری اعضای قضایی، اساتید دانشگاه، متفکران، مقامات دولتی، رسانه ای، نظامی و غیره باشد که تصور می شود مخالفان اردوغان هستند و اینکه جایگاه‌ها و دیگر ابزارهای قدرت در اختیار افراد وفادار به اردوغان قرار بگیرد.

اردوغان تهدید کرده است مجازات اعدام که سال 2004 لغو شد، ممکن است برای برخورد با کودتاچیان دوباره برقرار شود. این اقدام، پایانی بر تلاش ترکیه برای عضویت در اتحادیه اروپا خواهد بود.

این کودتای شکست خورده، پیامدهای گسترده و بلندمدت داخلی، منطقه ای و بین المللی خواهد داشت. در داخل، اقدامات اردوغان عمیقا موجب چنددستگی شده است و می تواند موجب به وجود آمدن بی اعتمادی گسترده ای در میان بخش های مختلف جامعه شود. این پاکسازی، ارتش را به دو بخش تقسیم کرده است. اردوغان فرصت منحصر به فردی در اختیار داشت تا سیاستمداری باشد که زخم هایی را که در سال های اخیر به حکومت وارد شده است، ترمیم کند. اما اردوغان این لحظه را هدر داد و شکاف ها در میان مردم را شدیدتر کرد.

اقتصاد ترکیه و نیز بخش گردشگری در پی این کودتا ضربه شدیدی متحمل شد. اقتصاد ترکیه حتی پیش از این کودتا نیز به سبب تاثیر حملات تروریستی مکرر و قدرتمند داعش و جدایی طلبان کرد دچار مشکلاتی شده بود. این کودتا موجب تشدید نگرانی های فراوان سرمایه‌گذاران و صنایع شد.

این سوء ظن اردوغان که این کودتا مورد حمایت آمریکا و اروپا قرار داشته است، روابط ترکیه با آمریکا، اتحادیه اروپا و ناتو را به سطح بسیار پایین بی‌سابقه‌ای رسانده است. به نشانه نارضایتی، برق پایگاه هوایی اینجرلیک که تجهیزات نظامی آمریکا در آنجا مستقر است، قطع شد و نیروی هوایی آمریکا برای مدتی زمین‌گیر شد. آمریکا و اروپا این سوء ظن را دارند که اردوغان در جنگ با تروریسم وفاداری های مختلفی دارد.

اردوغان از غرب به سبب اینکه در زمان نیاز در دفاع از دموکراسی کنارش نبوده است، به شدت انتقاد کرده است. روابط رو به وخامت نیز ضربه ای به ناتو و جنگ ترکیه با تروریسم است. کاهش نفوذ ارتش ترکیه، نشانه ای از کاهش اهمیت آن به عنوان شریکی قابل اعتماد برای غرب است. نیروهای مسلح ترکیه، بعد از آمریکا دومین نیروی مسلح بزرگ ناتوست. بودجه نیروهای مسلح ترکیه 20 میلیارد دلار است و این کشور نیم میلیون نظامی دارد. حدود 9000 نظامی به شرکت در این کودتای نافرجام متهم شده اند.

نتیجه اینکه، این کودتای نافرجام به شدت به ترکیه آسیب رسانده است. این کودتا، وجهه ترکیه را به عنوان کشوری باثبات، سکولار، در حال رشد و آینده دار به شدت تضعیف کرده است. اذیت های اردوغان، وجهه و اعتبار کشور را خدشه دار کرده است.

بهبود اوضاع حکومت و اقتصاد ترکیه از آثار اقدامات فرسایشی روزهای اخیر، مدت مدیدی طول می کشد.