کریستوف جفرلت و حیدر عباس ریزوی در یادداشتی که وب سایت اندیشکده کارنگی آن را منتشر کرد؛ نوشتند: البته، این فرایند پیش‌تر در پی گزارش الجزیره از قربانیان آشوب‌های دهلی و حتی قبل از آن در واکنش کشورهای اسلامی به لغو ماده 370 [قانون اساسی هند] آغاز شده بود. ترکیه نیز 21 نوامبر 2019 یک کنفرانس بین‌المللی در مورد کشمیر برگزار کرد و دیدار اردوغان از پاکستان در اوایل 2020 از همراهی وی با آرمان مردم کشمیر حکایت می‌کرد.

اردوغان در سخنرانی 25 دقیقه‌ای خود در جلسه مشترک پارلمان پاکستان در 14 فوریه چندین بار به کشمیر اشاره کرده و منازعه کشمیر را به جنگ استقلال ترکیه تشبیه کرد. هند این اظهارات را به عنوان دخالت در امور داخلی خویش محکوم کرده است.

مالزی نیز هند را مورد انتقاد قرار داده و ماهاتیر محمد، نخست وزیر این کشور، سپتامبر 2019 درست قبل از استعفا گفت که هند کشمیر را «اشغال» کرده است. وی راه دهلی نو در «محروم کردن مسلمانان از حق شهروندی خود» را محکوم کرد.

حتی ایران (دوست قدیمی دهلی نو) نیز از همین رویه را اتخاذ کرد. تهران به خاطر اطاعت دهلی نو از ترامپ در توقف واردات نفت ایران، از دست دادن منافع خود در چابهار و تمرکز بر کشمیر، بسیار از هند رنجیده خاطر شده است. وزیر امور خارجه ایران از هند خواسته است تا این «خشونت سازمان یافته» را متوقف کند و به حاکمیت قانون احترام بگذارد. قبل از این، آیت الله خامنه‌ای در توییتی پس از لغو ماده 370 اظهار کرد که «ما انتظار داریم دولت هند در قبال مردم نجیب کشمیر سیاست عادلانه‌ای اتخاذ و از ظلم و ستم به مسلمانان این منطقه جلوگیری کند». آیت الله خامنه‌ای در خصوص قانون اصلاح حق شهروندی و آشوب دهلی، از دولت هند خواست تا «با افراط گرایی هندوها مقابله کند» و «کشتار مسلمانان» را متوقف سازد، چراکه ممکن است به «انزوای هند از جهان اسلام» منجر شود.

این خطر زمانی برای هند جدی‌تر شد که وزارت امور خارجه اندونزی سفیر هند در جاکارتا را برای بررسی آشوب‌های دهلی احضار کرد. در تلاش هند برای پیشبرد مشارکت هند-اقیانوسیه به منظور مهار توسعه طلبی چین، اهمیت اندونزی برای هند بیش از مالزی و ترکیه است.

از همه مهم‌تر، در جنوب آسیا نیز کاهش دوستی کشورهای اسلامی با هند در حالی است که هند با آنها روابط حسنه فزاینده‌ای داشت. بنگلادش نمونه‌ای در این راستاست. در دسامبر سال گذشته، وزیر کشور و وزیر امور خارجه بنگلادش دیدار خود از هند را به خاطر شرایط ناشی از تصویب قانون شهروندی در پارلمان هند لغو کردند، چراکه بنگلادش نیز خود را متاثر از این قانون قلمداد می‌کند. در افغانستان (کشور مهم دیگری که نخبگان حاکم آن به هند نزدیک هستند) تظاهرات کنندگان در ماه مارس به تصویب این قانون حقوق شهروندی و آشوب‌های دهلی اعتراض کردند.

اقدامات تلافی جویانه دهلی (احضار سفرای ایران و ترکیه، توقف واردات روغن پالم از مالزی و محصولات نفت و فولاد از ترکیه) احتمالا تفاوت معناداری ایجاد نخواهد کرد.

برعکس، عربستان سعودی و امارات تاکید کرده‌اند که این مسائل به سیاست داخلی هند مربوط است. از سال 2015، عربستان و امارات به خاطر خودداری پاکستان از کمک به ریاض در جنگ علیه یمن، از اسلام آباد فاصله گرفته و به دهلی نو نزدیک شده‌اند. این تغییر مسیر دارای ملاحظات اقتصادی نیز بوده است.

این نزدیکی عربستان و امارات به هند به صورت‌های مختلف تجلی کرده است: پس از آنکه رئیس جمهور امارات مهمان افتخاری روز استقلال [هند] در سال 2019 بود، نارندرا مودی در امارات به دریافت بالاترین نشان دولتی امارات نائل شد. با این حال، در پس این اقدامات نمادین، تحولات چشمگیری ازجمله رزمایش مشترک دریایی هند و عربستان اتفاق افتاده است و عربستان در «چشم‌انداز 2030» خود، هند را یکی از هشت شریک راهبردی خویش قلمداد کرده است. در مقابل، هند برای اهداف نظامی خود به بندر دقم عمان دسترسی یافته است.

با این حال، دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی، گروهی که کشورهای عربی به‌طور سنتی در آن حاکمیت دارند، مارس 2020 از پاکستان دیدار و تصریح کرد که کشمیر جزو اولویت‌های این سازمان است. این دخالت در امور داخلی هند در تناقض با دعوت هند به نشست مارس 2019 این سازمان در ابوظبی است.

این تناقض بین حمایت ترکیه، مالزی و حتی ایران از پاکستان در مورد کشمیر با نگرش محتاطانه عربستان و امارات احتمالا یادآور روابط نزدیک پاکستان در دهه 1960 با کشورهای اسلامی غیرعربی است که منجر به تشکیل یک سازمان همکاری اقتصادی شد. سرانجام این دو ائتلاف کشورهای اسلامی، یعنی سازمان کنفرانس اسلامی تحت حمایت کشورهای عربی و «اتحادیه جهان اسلام» تحت حمایت ترکیه و مالزی در تقابل با سازمان کنفرانس اسلامی تحت سلطه اعراب، احتمالا تبلور خواهد یافت. اگر این انجمن رهبری مسائلی نظیر کشمیر را به‌دست گیرد، سازمان کنفرانس اسلامی احتمالا به تعیین موضع خود مجبور خواهد شد که نشانه‌های آن در توییت این سازمان (مذکور در ابتدای این مقاله) مشهود است.