حسن الحسن در یادداشتی که وب‌سایت مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک بریتانیا آن را منتشر کرد؛ نوشت: مشکلات اخیر هند در خاورمیانه ظاهراً از نفوذ فزاینده چین در این منطقه ناشی می‌شود. بر اساس بررسی موسسه اینترپرایز آمریکا (AEI) درباره سرمایه‌گذاری جهانی چین بین سال‌های 2005 و 2019، این کشور بیش از 55 میلیارد دلار در خاورمیانه و شمال آفریقا سرمایه‌گذاری کرده است. همچنین، بر اساس داده‌های مرکز تحقیقاتی اید-دیتا (AidData)، چین بین سال‌های 2004 و 2014، کمک مالی خود به این منطقه را به حدود 42.8 میلیارد دلار افزایش داده است. برای بسیاری از کشورهای این منطقه، چین بزرگ‌ترین شریک تجاری و منبع اصلی کمک‌های فنّاورانه و نظامی محسوب می‌شود.

به نظر می‌رسد که ایران یکی از این بازیگران منطقه‌ای است که نقش هند در آن به نفع چین کاهش می‌یابد. تنها چند روز پس‌ازآنکه متن پیش‌نویس توافق شراکت راهبردی جامع ایران – چین فاش شد، ایران به ساخت راه‌آهن ارتباطی بین بندر چابهار این کشور با شهر زرنج افغانستان اقدام کرد و احتمالات در خصوص دعوت از هند برای مشارکت در این پروژه را از میان برداشت. هند مشتری بندر چابهار بوده و در آنجا سرمایه‌گذاری تا 150 میلیون دلار را طی دوره زمانی ده ساله تعهد کرده و آن را یک دارایی راهبردی قلمداد می‌کند که در کنار سایر طرح‌های اقتصادی این کشور، به مقابله با طرح «رشته مروارید» چین در هند- اقیانوسیه و رقابت با بندر پاکستانی ساخت چینی‌ها در نزدیکی گوادر، کمک می‌کند. با توجه به زمان‌بندی اقدام تهران، بسیاری در دهلی‌نو نقش فزاینده چین در ایران را عامل واقعی حذف مشارکت هند در این پروژه راه‌آهن می‌دانند. ابیشک سینگوی، رهبر ارشد کنگره هند در توئیتی نوشت: «چین بدون سروصدا اقدام کرده و پیشنهاد بهتری به ایران داده است. این برای هند باخت بزرگی است». بر اساس متن بیرون آمده از این توافق، چین 400 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری طی دوره 25 ساله را تعهد کرده است.

از سوی دیگر، روابط هند با ترکیه نیز تضعیف شده است که یکی از قدرت‌های منطقه خاورمیانه بوده و جای پای اقتصادی چین در آنجا بزرگ به نظر می‌رسد. ترکیه به خاطر کسری فزاینده بودجه که از همه‌گیری کووید-19 ناشی شده است، برای ذخایر ارزی و سرمایه‌گذاری، به چین روی آورده است. در ماه ژوئن، ترکیه از تسهیلات مالی به ارزش 400 میلیون دلار بهره‌مند شد که بانک مرکزی چین آن را تأمین کرده که به‌عنوان تمهیدات سواپ ارزی 1 میلیارد دلاری در سال 2019 امضاشده بود. همچنین، ترکیه بخش مرکزی طرح بلندپروازانه جاده و کمربند در مواصلات آسیای مرکزی قلمداد شده و در بخش‌های حمل‌ونقل، لجستیک، انرژی و مخابرات، سرمایه‌گذاری زیادی را از چین جذب کرده است. چین به لطف اهرم اقتصادی خود موفق شده است تا حمایت آنکارا از مسلمانان ترک‌زبان اویغور بومی منطقه سین کیانگ چین را خنثی سازد. در ماه‌های اخیر، گزارش‌ها از آزار فزاینده اویغورهای پناه‌جو در ترکیه توسط مقامات ترک حکایت می‌کرد.

از سپتامبر 2019، ترکیه در کنار پاکستان و مالزی، اقدام هند به لغو خودمختاری ویژه جامو و کشمیر طبق ماده 370 قانون اساسی هند را محکوم کرده است. هند نیز با ایجاد تعامل دیپلماتیکی با رقبای منطقه‌ای آنکارا در حاشیه دیدار مجمع عمومی سازمان ملل در ماه سپتامبر، لغو قرارداد خرید کشتی از ترکیه به ارزش 2.32 میلیارد دلار و پیشنهاد تأمین رادارهای نظامی به ارمنستان (رقیب ترکیه) به ارزش 40 میلیون دلار، [این اقدام ترکیه] را تلافی کرده است.

هند که قادر به رقابت باقدرت اقتصادی و نظامی چین نیست، ظاهراً به ایجاد روابط نزدیک با آمریکا روی آورده است. درگیری‌های مرزی با چین نیز قبلاً شک و تردیدها در دهلی‌نو برای همراهی هرچه بیشتر با واشنگتن را رفع کرده است. همین امر ظاهراً در خاورمیانه نیز صدق می‌کند که در آن، توان مالی عظیم چین و نفوذ فزاینده آن، نفوذ هند را به تحلیل می‌برد. ازاین‌رو، دهلی‌نو برای ایجاد توازن مجدد و مهار نفوذ منطقه‌ای چین احتمالاً وسوسه پیوستن به آمریکا را در سر خواهد داشت.

بااین‌حال، تجربه آمریکا نشان می‌دهد که هند در خاورمیانه شریک چندانی برای رویارویی با چین پیدا نخواهد کرد. اگرچه اسرائیل و حاکمان کشورهای حاشیه خلیج [فارس] شرکای امنیتی آمریکا بشمار می‌روند، اما واشنگتن برای دور ساختن آن‌ها از چین با مشکل مواجه بوده و آن‌ها در حوزه‌های سرمایه‌گذاری، فن‌آوری و تسلیحات، چین را شریکی جذاب یافته‌اند. هند نیز گرچه از سال 2014 روابط نزدیکی با اسرائیل و پادشاهان حوزه خلیج [فارس] برقرار کرده است، اما بعید است که در مهار اشتهای آن‌ها به همکاری بیشتر با چین، موفق‌تر از آمریکا عمل کند.