شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
جان آلترمن در یادداشتی که وبسایت مرکز مطالعات بینالمللی و استراتژیک آمریکا آن را منتشر کرد؛ نوشت: در بحبوحه بحثها در خصوص موضع متناسب آمریکا در خاورمیانه، یک مؤلفه کمتر موردتوجه قرارگرفته و گاهی کلاً فراموش شده است. غالباً مردم تصور میکنند که آمریکا راهبرد خود در خاورمیانه را بهطور اساسی تغییر جهت خواهد داد و سایر قدرتها باقدرت تمام وارد این منطقه خواهند شد. این اطمینان خاطر وجود دارد که تغییر جهت راهبرد هر یک از این قدرتها تأثیری بر آمریکا نخواهد داشت زیرا کاهش منافع باعث مصونیت آمریکا در برابر این تأثیر خواهد شد.
اما این دیدگاه درست نیست. با افزایش تعامل آمریکا در خاورمیانه، تعامل جهان در این منطقه نیز افزایشیافته است. رقبا و شرکا بهطور یکسان با وضع موجود خاورمیانه پیوند خوردهاند. تغییر در وضع موجود خاورمیانه آنها را نیز تغییر میدهد و اگر رقبا و شرکا تحت تأثیر قرار گیرند آمریکا نیز متأثر خواهد شد. شاید آمریکا احساس کند که کارش در خاورمیانه تمام شده است اما برعکس آن صادق نیست.
متحدان و شرکای آمریکا در خاورمیانه مسلماً به تغییر تمرکز آمریکا به مناطق دیگر برای یافتن شرکا و متحدان جدید، واکنش نشان خواهند داد. برخی از آنها با کشورهای دوست آمریکا و برخی هم با کشورهای متخاصم با آمریکا همراه خواهند شد. حداقل در کوتاهمدت، این کشورها از طریق تولید سلاح و یا جنگ مسلحانه به رفتاری پرخطر مبادرت خواهند کرد. این نشانهها همینالان نیز در یمن، عراق، لیبی و مناطق دیگر مشهود بوده و احتمالاً افزایش خواهند یافت.
شاید بتوان گفت که هیچیک از این مسائل، بهاستثنای تکثیر تسلیحات، برای آمریکا اهمیت چندانی ندارد، هرچند که بیثباتی فزاینده در این منطقه برای متحدان آمریکا در اروپا که شاهد تأثیر بحران پناهجویی بر سیاستهایشان بودهاند و برای متحدان آمریکا در شرق آسیا که سهچهارم نفت خود را از خاورمیانه وارد میکنند، نگرانی مهمی محسوب میشود.
چین فاقد منابع نفت و گاز لازم برای پیشبرد اقتصاد خویش بوده و در سالهای آتی ظاهراً به خاورمیانه وابسته خواهد بود. مسلماً این کشور به دنبال افزایش جای پای خود در این منطقه بوده و به دنبال بهرهبرداری از موضع برتر خویش برای فشار بر همسایگان آسیای شرقی خود خواهد بود که آنها نیز به خاورمیانه وابسته هستند. از آنجائی که کشورهای خاورمیانه با چشمانداز عقبنشینی آمریکا و پیشروی چین در این منطقه مواجه هستند، آمریکا برای جلوگیری از نفوذ چین در زیرساختهای فیزیکی و فنّاورانه این منطقه شدیداً تحتفشار خواهد بود. چین نمیخواهد که جای خالی حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه یا مناطق دیگر را پر کند اما به دنبال پیشبرد امنیت خویش با ابزاری دیگر است. اگر چین بتواند تجهیزات نظارتی فراگیری در این منطقه ایجاد کند، به دستاورد بیشتر از تقویت چند برابری قدرت حضور نظامی محدود این کشور دست خواهد یافت. این کشور با دولتهای خاورمیانه نیز روابطی خوب برقرار خواهد کرد، چراکه مدل توسعه اقتصادی چین بدون تحولات سیاسی و اجتماعی، تقریباً همه آنها را در مواجهه با چشمانداز نارضایتی عمومی، تحت تأثیر قرار داده است.
ایران نیز از عقبنشینی آمریکا بهرهبرداری کرده و به دنبال تبدیلشدن به قدرت برتر در خلیجفارس خواهد بود. با توجه به مقاومت کشورهای ثروتمند عرب حوزه خلیج [فارس] در برابر ایران، دستیابی به چنین هدفی حتی با در نظر گرفتن مهارت ایران در ابزار نامتقارن و زرادخانه چشمگیر آن، ساده نخواهد بود.
با توجه به فرصتطلبی روسیه، بعید است که این کشور نقشی سازنده داشته باشد. برعکس، کشورهای ضعیف و گرفتار بیثباتی، توجه خاص روسیه را جلب میکنند. روسیه تنشها را به سمت بحران سوق میدهد و سپس بهعنوان میانجی برای حلوفصل بحران پیشقدم میشود.
بااینهمه سه بلاتکلیفی عمده هنوز پابرجاست؛ اولی چشمانداز دوری جهان از انرژی مبتنی بر هیدروکربن است. گذار سریع از این نوع انرژی مزایای سرمایهگذاری چین در خاورمیانه را برای این کشور کاهش خواهد داد. اگر دنیا به انرژی خاورمیانه وابسته نباشد، متحدان آمریکا در آسیا از این جنبه تحتفشار چین نخواهند بود. دومین بلاتکلیفی به چگونگی حمایت آمریکا از منافع متحدان و شرکای خود در اروپا و آسیا مربوط است. تغییر توجه آمریکا از خاورمیانه به سمت این متحدان و شرکا، به منافع آنها در خاورمیانه پایان نخواهد داد و این اقدامات آمریکا بهجای اینکه به نفع آنها باشد به ضررشان خواهد بود. سومین بلاتکلیفی به چگونگی همکاری مؤثر آمریکا با متحدان و شرکای خود در داخل و خارج خاورمیانه برای گذار نرم این منطقه از اقتصاد نفتی مربوط است. اقتصاد همه کشورهای خاورمیانه به انرژی وابسته است. اگرچه مسئولیت اصلی این گذار با دولتهای منطقه است، اما کشورهای جهان و بهویژه متحدان آمریکا نیز در موفقیت این گذار از اقتصاد نفتی منافع مهمی دارند. هزینه شکست این گذار از اقتصاد نفتی دامن بسیاری از کشورها ازجمله آمریکا را خواهد گرفت و فرقی نمیکند که آمریکا توجه خود را به مناطق دیگر متمرکز کند یا نکند.
0 Comments