شیوام شکاوات در تحلیلی که در وب‌سایت «بنیاد پژوهشی آبزرور»-هند- منتشر شد، نوشت: در 21 اوت 2024 نماینده امارت اسلامی افغانستان در امارات متحده عربی اعتبارنامه‌اش را به طور رسمی به ابوظبی تقدیم کرد. وزارت امورخارجه قزاقستان هم در همان روز پذیرش دیپلمات افغانستان به عنوان کاردار در این کشور را اعلام کرد. تایید نماینده امارت اسلامی افغانستان توسط چین، امارات و قزاقستان در حالی که هیچ کشوری امارت تحت امر طالبان را به رسمیت نشناخته، یک پیروزی دیپلماتیک برای این گروه است که می‌کوشد از ناامنی‌های کشورهای منطقه و فراتر از آن برای ایجاد شراکت دیپلماتیک استفاده کند.

عمل‌گرایی مهمتر است یا دیگر عوامل؟

امارات یکی از سه کشوری بود که در کنار عربستان و پاکستان برای اولین بار امارت اسلامی افغانستان (1996- 2001) را به رسمیت شناخت. امارات حتی با وجود کاهش حضورش در این کشور در سال 2017 به طور فزاینده با این گروه در تعامل بوده است. امارات در سال 2021 سفارتش را بازگشایی کرد و در سال 2022 یک شرکت مستقر در ابوطبی قراردادی را برای مدیریت کلیه عملیات‌ زمینی در سه فرودگاه کابل، قندهار و هرات را از آن خود کرد. رهبران امارات با رهبران ارشد طالبان از زمان به قدرت رسیدن‌شان تا کنون دیدار داشته‌اند.

برای امارات رابطه با طالبان به دلایل متعدد از جمله رقابت با قطر، افزایش نفوذ دوحه در افغانستان پس از خروج آمریکا و نگرانی از تروریسم حائز اهمیت است. بنابراین از سناریوی فعلی برای گسترش نفوذ خود در افغانستان استفاده می‌کند.

همزمان نخست وزیر ازبکستان نیز در راس هیاتی به افغانستان سفر کرد که در جریان آن 35 قرارداد به ارزش 2.5 میلیارد دلار امضا شد. نخست وزیر ازبکستان تمایلش را برای پذیرش رسمی فرستاده طالبان در تاشکند اعلام کرد. جمهوری‌های آسیای میانه به طور مداوم با طالبان در مسائل مربوط به منافع اقتصادی و امنیتی و ابتکارات برای ایجاد اتصال در منطقه در تعامل بوده‌اند. تصمیم قزاقستان برای پذیرش دیپلمات طالبان یکی از این ملاحظات بود و در پی تصمیم آستانه برای حذف این گروه از فهرست گروههای تروریستی در ماه ژوئن انجام شد. ترکمنستان هم در ماه ژوئیه یک دیپلمات طالبان را به عنوان کاردار در این کشور پذیرفت.

سیاست خارجی متوازن و اقتصادی

طالبان پذیرش رسمی توسط امارات را تقویت کننده تلاش‌هایش برای به رسمیت شناختن و کسب مشروعیت بین‌المللی تلقی می‌کند. تلاش‌های جامعه بین‌المللی برای تحت فشار قرار دادن طالبان با هدف تعدیل سیاست‌های طالبان موفقیت آمیز نبوده است.

طالبان با اکثر کشورهای همسایه خود و فراتر از آن رابطه کاری مناسبی برقرار کرده است. به گفته آرون زلین از اوت 2021 تا فوریه 2024 طالبان نزدیک به 1382 نشست با نمایندگان حدود 80 کشور داشته و بر اهمیت روابط خارجی تأکید کرده است. این گروه در ماه اوت سومین سالگرد بازگشتش به قدرت در افغانستان را با رژه در پایگاه هوایی بگرام جشن گرفت و قابلیت‌های نظامی خود را به نمایش گذاشت.

طالبان بر «سیاست خارجی اقتصاد محور و متوازن» تأکید دارد و دیپلماسی اقتصادی را ابزاری برای مشروعیت هم در داخل و هم در خارج در نظر می‌گیرد. موضع علنی آنها از یک سو انتقاد از تبلیغات منفی غرب و نفوذ آنها و از سوی دیگر درخواست از جامعه بین‌الملل برای افزایش مشارکت اقتصادی با آنها برای توسعه افغانستان است. هدف از این سیاست تقویت روابط خوب با همه کشورها و جلوگیری از تبدیل افغانستان به یک فضای رقابت منفی است. اما در عین حال رویکرد اساسی طالبان استفاده از اهرم نگرانی‌های امنیتی کشورهای دیگر برای ایجاد روابط اقتصادی با آنها و نیز فراهم کردن فضای بیشتر برای اجرای سیاست‌های قهقهرایی خود در داخل است.

چالش‌ها و پیچیدگی‌های تعامل با طالبان

مشارکت طالبان در سومین کنفرانس دوحه بدون حضور زنان و گروه‌های جامعه مدنی، تصمیم آنها برای ممنوعیت حضور ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر در افغانستان، و دستور آنها به نمایندگی‌های دیپلماتیک در اروپا که هنوز تحت اداره دیپلمات‌های دوره جمهوری هستند مبنی بر اینکه پاسپورت، ویزا یا سایر اسناد صادر شده توسط این نمایندگی‌ها را نمی‌پذیرند، همه نشان‌دهنده جسارت روزافزون این گروه است. حتی با وجودی که شناسایی دوژور همچنان هدف بلندمدت این گروه باقی خواهد ماند، اما وضعیت موجود فضایی را برای طالبان فراهم کرده است تا قدرتش را در این کشور تقویت کند و تصویری از قدرت دیپلماتیک را به نمایش بگذارد.

متقی در جلسه‌ای که در سال 2023 برگزار شد، در پاسخ به این سوال که چرا کشورها دولت طالبان را به رسمیت نمی شناسند، بر عدم درک خود از معنای به رسمیت شناختن تاکید کرد. او گفت که اگر افتتاح سفارت‌، تبادل دیپلمات‌، صدور روادید و گذرنامه، بازدید هیئت‌ها و روابط تجاری دو کشور را بتوان شناسایی به حساب آورد، بنابراین برخی کشورها آنها را به رسمیت شناخته‌اند. این ابهام عمدی به طالبان اجازه می‌دهد تا در ازای به رسمیت شناخته شدن، خواسته‌های جامعه بین‌الملل در مورد حکومت فراگیر، حقوق و آزادی زنان و غیره را نادیده بگیرد و در عین حال این مساله را به رخ بکشد که تعامل فزاینده آنها با جهان به دلیل دیپلماسی ماهرانه آنهاست.

نتیجه

می‌توان انتظار داشت که در ماه‌های آینده برخی از کشورهای دیگر نیز دیپلمات‌های طالبان را بپذیرند و همکاری‌ تجاری و اقتصادی را با این گروه افزایش دهند. نگرانی‌های امنیتی بر دیگر نگرانی‌های کشورهای منطقه حاکم خواهد بود و آنها تلاش خواهند کرد تا این گروه را بیشتر و بیشتر در روند منطقه‌ای مشارکت دهند تا ثبات را تضمین کنند، خطرات را کاهش دهند و با تهدید روزافزون تروریسم مقابله کنند. این رژیم که به طور فزاینده‌ از فشارهای بین‌المللی مصون می‌شود، به طور پیوسته حقوق و آزادی مردم افغانستان، به‌ویژه زنان، و گروه‌هایی را که فرودست می‌داند، سرکوب خواهد کرد. تصویب قوانین فضیلت توسط وزارت امر به معروف و نهی از منکر که به زندگی خصوصی افراد تجاوز می‌کند و قصد دارد اعمال روزمره زن و مرد را تنظیم کند موید این امر و گواه این است که اوضاع در این کشور چقدر برای مردم عادی افغانستان بد است.