شورای راهبردی آنلاین-رصد: توافق هستهای غیرنظامی سال ۲۰۰۸ میان آمریکا و هند روابط دو طرف را از سطح سنتی به مشارکت راهبردی و تحولآفرین تبدیل کرد. این توافق نشان داد که حل حساسترین اختلافات دوجانبه امکانپذیر است و اعتماد را در بالاترین سطوح رهبری ایجاد نمود. کارشناسان هشدار میدهند که احیای شتاب این رابطه، نیازمند پروژههای همکاری جسورانه جدید در فناوریهای راهبردی و توافق تجاری جامع و بازسازی اعتماد در سطوح بالاست.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «گزارش جدید دولت ترامپ درباره سیاست آمریکا در قبال بالکان غربی با این جمله آغاز میشود: «ارتقاء، ثبات و پیشبرد منافع اقتصادی آمریکا در بالکان غربی، آمریکا را امنتر، قویتر و مرفهتر میکند.» این گزارش هفت صفحهای ضمن حمایت از این دیدگاه جدید که کشورهای این منطقه برای انجام کارهای بیشتر برای خودشان تلاشکنند، بر ادامه بسیاری از جنبههای تعامل آمریکا در این منطقه تأکید میکند، به مسائل محلی، مانند جرایم سازمانیافته، میپردازد و در عین حال چشمانداز ژئوپلیتیک بزرگتری را ترسیم میکند که شامل روسیه و چین است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: « اوکراین از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، تلاش کرده است تجربه میدانی خود را به یک دارایی در سیاست خارجی تبدیل کند. اعزام تیمهای نظامی به کشورهای خلیج(فارس) برای کمک به رهگیری پهپادها و ارائه مشاوره پدافند هوایی، همراه با توافقهای دفاعی با قطر، عربستان و امارات، این تصور را در برخی محافل غربی ایجاد کرده که کشورهای خلیج(فارس) در حال فاصله گرفتن از روسیه و نزدیک شدن به اوکراین هستند. اما آنچه در حال رخ دادن است، نه یک تغییر ژئوپلیتیک علیه مسکو، بلکه یک راهبرد تنوعبخشی عملگرایانه است. پادشاهیهای خلیج(فارس) در حال جایگزین کردن اوکراین به جای روسیه نیستند، بلکه اوکراین را به مجموعه رو به گسترش گزینههای امنیتی، فناوری و دیپلماتیک خود اضافه میکنند.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: ترکیه از پیامدهای جنگ علیه ایران برای گسترش نفوذ اقتصادی و امنیتی خود در عراق استفاده میکند و در تلاش است ضمن حفظ همکاری با تهران در پرونده کردها، بیش از پیش اقلیم کردستان، بغداد و مسیرهای انرژی و زیرساختی عراق را وارد مدار خود کند. با این حال، موفقیت این راهبرد به عوامل متعددی وابسته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: توافق هستهای غیرنظامی سال ۲۰۰۸ میان آمریکا و هند روابط دو طرف را از سطح سنتی به مشارکت راهبردی و تحولآفرین تبدیل کرد. این توافق نشان داد که حل حساسترین اختلافات دوجانبه امکانپذیر است و اعتماد را در بالاترین سطوح رهبری ایجاد نمود. کارشناسان هشدار میدهند که احیای شتاب این رابطه، نیازمند پروژههای همکاری جسورانه جدید در فناوریهای راهبردی و توافق تجاری جامع و بازسازی اعتماد در سطوح بالاست.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «گزارش جدید دولت ترامپ درباره سیاست آمریکا در قبال بالکان غربی با این جمله آغاز میشود: «ارتقاء، ثبات و پیشبرد منافع اقتصادی آمریکا در بالکان غربی، آمریکا را امنتر، قویتر و مرفهتر میکند.» این گزارش هفت صفحهای ضمن حمایت از این دیدگاه جدید که کشورهای این منطقه برای انجام کارهای بیشتر برای خودشان تلاشکنند، بر ادامه بسیاری از جنبههای تعامل آمریکا در این منطقه تأکید میکند، به مسائل محلی، مانند جرایم سازمانیافته، میپردازد و در عین حال چشمانداز ژئوپلیتیک بزرگتری را ترسیم میکند که شامل روسیه و چین است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: « اوکراین از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، تلاش کرده است تجربه میدانی خود را به یک دارایی در سیاست خارجی تبدیل کند. اعزام تیمهای نظامی به کشورهای خلیج(فارس) برای کمک به رهگیری پهپادها و ارائه مشاوره پدافند هوایی، همراه با توافقهای دفاعی با قطر، عربستان و امارات، این تصور را در برخی محافل غربی ایجاد کرده که کشورهای خلیج(فارس) در حال فاصله گرفتن از روسیه و نزدیک شدن به اوکراین هستند. اما آنچه در حال رخ دادن است، نه یک تغییر ژئوپلیتیک علیه مسکو، بلکه یک راهبرد تنوعبخشی عملگرایانه است. پادشاهیهای خلیج(فارس) در حال جایگزین کردن اوکراین به جای روسیه نیستند، بلکه اوکراین را به مجموعه رو به گسترش گزینههای امنیتی، فناوری و دیپلماتیک خود اضافه میکنند.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: ترکیه از پیامدهای جنگ علیه ایران برای گسترش نفوذ اقتصادی و امنیتی خود در عراق استفاده میکند و در تلاش است ضمن حفظ همکاری با تهران در پرونده کردها، بیش از پیش اقلیم کردستان، بغداد و مسیرهای انرژی و زیرساختی عراق را وارد مدار خود کند. با این حال، موفقیت این راهبرد به عوامل متعددی وابسته است.
پنج کشور آسیای مرکزی شامل ازبکستان، تاجیکستان، ترکمنستان، قزاقستان و قرقیزستان دو اصل مهم در سیاست خارجیشان دارند که در مورد روابط با تمام کشورها آن را لحاظ میکنند؛ نخست تنوعبخشی و دیگری توازنبخشی. این کشورها مایل هستند که در سطح قدرتهای بزرگ با روسیه، چین، اروپا و آمریکا همکاری کنند و در سطح قدرتهای منطقهای نیز ایران، ترکیه، هند و کشورهای دیگر در سبد سیاست خارجی آنها قرار دارند. آنها نمیخواهند هیچ قدرتی در آسیای مرکزی قدرت مسلط و محوری باشد. درواقع این کشورها میخواهند از طریق روسیه، روابط با چین را متوازن کنند؛ از طریق چین، روسیه را و از طریق این دو کشور، آمریکا را. در این بین زمینه بازیگری ایران در آسیای مرکزی هم در همین چارچوب قابلبررسی است؛ لذا کشورهای آسیای مرکزی مایل به ایجاد هیچ بلوکی علیه کشورهای دیگر در این منطقه نیستند.
درواقع کشورهای آسیای مرکزی این نگرانی را دارند که سازمان همکاری شانگهای به یک بلوک ضدغربی و یا به ناتوی شرق تبدیل شود؛ بنابراین این پنج کشور اصلاً تمایلی ندارند با کشورهای دیگر، مناطق و یا پیمانهای دیگر وارد تقابل آشکار شوند. آنها با ایالاتمتحده آمریکا بهعنوان یکی از شرکایشان در حال همکاری هستند، اما این همکاری تا جایی تداوم خواهد داشت که واشنگتن بر کل امورات کشورهای آسیای مرکزی مسلط نشود.
روابطشان با چین نیز به همین منوال است؛ کشورهای آسیای مرکزی در دهه ۹۰ از شوروی جدا شدند و امروز بهجز قزاقستان، چین شریک نخست تجاری چهار کشور دیگر است. این در حالی است که اکنون تا حدی چینهراسی در آسیای مرکزی گسترش پیدا کرده لذا در پی کاهش نقش پکن برآمدهاند.
در چنین شرایطی ظرفیت مناسبی برای جمهوری اسلامی ایران پدید میآید تا با در نظر گرفتن اصل تنوعبخشی و توازنبخشی که در ابتدای مطلب ذکر شد، وارد تعامل و همکاری بیشتر با این کشورها شود. البته باید توجه داشت ازبکستان، تاجیکستان، ترکمنستان، قزاقستان و قرقیزستان نمیخواهند چین جایگزین روسیه یا آمریکا شود یا ایران جایگزین چین. این کشورها نمیخواهند ایران، روسیه و چین در تقابل با نفوذ آمریکا وارد همکاری شوند.
اگر ایران از این زاویه به همکاری با کشورهای آسیای میانه نگاه کند مهمترین حوزه همکاری بین طرفین حوزه ترانزیت حال چه ریلی، چه جادهای و چه خطوط هوایی است. همچنین در حوزه صادرات محصولات کشاورزی، همکاری با اتحادیه اقتصادی اوراسیا و سازمان همکاری شانگهای و تجارت دریایی در دریای خزر با ترکمنستان و قزاقستان میتواند در دستور کار همکاریهای دو طرف قرار گیرد. درعینحال همکاریهای امنیتی و انتظامی در حوزه مبارزه با مواد مخدر، مبارزه با تروریسم و افراطگرایی بهویژه با محوریت افغانستان مورد استقبال کشورهای آسیای مرکزی قرار خواهد گرفت.
ایران میتواند از این زمینههای موجود استفاده کند تا جای پایش در آسیای مرکزی محکمتر شود. ابتدا باید ارزیابی کنیم که چند درصد واردات و صادرات این منطقه برای ایران است. درواقع اول باید جای پایمان را محکم کنیم و ازنظر اقتصادی نفوذمان را گسترش دهیم.
درنتیجه جمهوری اسلامی ایران میتواند با استفاده از اصل توازنبخشی و تنوعبخشی در این منطقه برای افزایش حضور خود استفاده کند. در چنین شرایطی بالطبع در برخی از حوزهها نیز همکاریهایی بین ایران با روسیه و چین شکل خواهد گرفت.
0 Comments