شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: تحولات اخیر در جغرافیای سیاسی غرب آسیا، از افزایش تنشها در خلیج فارس تا تحرکات موشکی و پهپادی در دریای سرخ و هشدار اخیر کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا درباره تهدید آزادی کشتیرانی، نشاندهنده یک تغییر الگوی کلیدی است؛ جنگ آمریکا و ایران از صورت یک تقابل منطقهای و محلی خارج شده و دو گذرگاه حیاتی برای اقتصاد جهان یعنی تنگه هرمز و تنگه بابالمندب را به یکدیگر پیوند داده است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «متخصصان برنامهریزی نظامی در چین، چندین دهه است که لجستیک را عامل تعیینکننده در هرگونه عملیات علیه تایوان و در سراسر منطقه وسیع ایندوپاسیفیک در نظر گرفتهاند. حفظ عملیات گسترده در سراسر تنگه تایوان مستلزم جابهجایی و تأمین نیروها تحت فشار شدید خواهد بود که این امر لجستیک را هم به یک آسیبپذیری حیاتی و هم به یک اولویت برای اصلاحات تبدیل میکند.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سه سال پیش، واشنگتن بر این باور بود که با محدود کردن دسترسی چین به نیمههادیهای پیشرفته، میتواند برتری فناوری آمریکا را حفظ کند. اما این شرطبندی آنگونه که طراحانش انتظار داشتند پیش نرفته است. صنعت تجهیزات ساخت نیمههادی چین به سطحی از بلوغ رسیده که چند سال پیش، تصور آن نیز دشوار بود.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «پیشرفت فوتبال مراکش نمونهای از تحولی است که سالها دور از توجه رسانهها شکل گرفت. صعود این کشور به نیمهنهایی جام جهانی ۲۰۲۲ و تساوی برابر برزیل در جام جهانی ۲۰۲۶، نتیجه سرمایهگذاری بلندمدت در زیرساختها، آموزش و توسعه نهادی بود، نه یک اتفاق یا شگفتی. همین الگو در حوزه هوش مصنوعی نیز در حال تکرار است و خاورمیانه در مرکز این تحول قرار دارد.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: تحولات اخیر در جغرافیای سیاسی غرب آسیا، از افزایش تنشها در خلیج فارس تا تحرکات موشکی و پهپادی در دریای سرخ و هشدار اخیر کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا درباره تهدید آزادی کشتیرانی، نشاندهنده یک تغییر الگوی کلیدی است؛ جنگ آمریکا و ایران از صورت یک تقابل منطقهای و محلی خارج شده و دو گذرگاه حیاتی برای اقتصاد جهان یعنی تنگه هرمز و تنگه بابالمندب را به یکدیگر پیوند داده است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «متخصصان برنامهریزی نظامی در چین، چندین دهه است که لجستیک را عامل تعیینکننده در هرگونه عملیات علیه تایوان و در سراسر منطقه وسیع ایندوپاسیفیک در نظر گرفتهاند. حفظ عملیات گسترده در سراسر تنگه تایوان مستلزم جابهجایی و تأمین نیروها تحت فشار شدید خواهد بود که این امر لجستیک را هم به یک آسیبپذیری حیاتی و هم به یک اولویت برای اصلاحات تبدیل میکند.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سه سال پیش، واشنگتن بر این باور بود که با محدود کردن دسترسی چین به نیمههادیهای پیشرفته، میتواند برتری فناوری آمریکا را حفظ کند. اما این شرطبندی آنگونه که طراحانش انتظار داشتند پیش نرفته است. صنعت تجهیزات ساخت نیمههادی چین به سطحی از بلوغ رسیده که چند سال پیش، تصور آن نیز دشوار بود.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «پیشرفت فوتبال مراکش نمونهای از تحولی است که سالها دور از توجه رسانهها شکل گرفت. صعود این کشور به نیمهنهایی جام جهانی ۲۰۲۲ و تساوی برابر برزیل در جام جهانی ۲۰۲۶، نتیجه سرمایهگذاری بلندمدت در زیرساختها، آموزش و توسعه نهادی بود، نه یک اتفاق یا شگفتی. همین الگو در حوزه هوش مصنوعی نیز در حال تکرار است و خاورمیانه در مرکز این تحول قرار دارد.»
دکتر میرقاسم بنیهاشمی، عضو هیئتعلمی پژوهشکده مطالعات راهبردی در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با اشاره به تشدید تحرکات نظامی ترکیه در طی چند سال گذشته، اظهار داشت: «تحرکات نظامی ترکیه از خاورمیانه و شمال آفریقا تا قفقاز جنوبی گسترشیافته است، اما این کشور اخیراً خود را وارد معادلات پیچیده دریای مدیترانه نیز کرده است که هم بحث قبرس و هم اختلافاتی در خصوص جزایر و حوزه دریایی دریای اژه را شامل میشود، بهطوریکه در جنوب مدیترانه یعنی سواحل مصر، لیبی، لبنان و سرزمینهای اشغالی، منافع سرزمینی و دریایی ترکیه با این کشورها تلاقی پیدا کرده است.»
وی در ادامه گفت: به نظر میرسد مختصات ژئوپلیتیکی تا حدود زیادی سیاست خارجی ترکیه را تحت تأثیر قرار داده است. همچنان که حضور فعلی ترکیه در لیبی با در نظر گرفتن مختصات ژئوپلیتیکی این کشور قابلبررسی است. سوریه نیز در مرز ترکیه قرار دارد و به همین دلیل بحران در این کشور و مسئله کردها منجر به مداخله ترکیه در سوریه و همچنین در عراق شده است.
وی با اشاره به موقعیت دریای سیاه که یک دریای بسته است ادامه داد: «با در نظر گرفتن همین مختصات ژئوپلیتیکی، ترکیه در دریای سیاه تنشی با کشور خاصی ندارد و بهنوعی با چند کشوری که در دریای سیاه ساحل دارند، به تفاهمی برای بهرهبرداری از منابع زیربستر و روی بستر دریا رسیدهاند.»
بنیهاشمی در خصوص موضعگیری و نقش آنکارا در قبال مسئله قرهباغ و اختلافات بین ارمنستان و آذربایجان گفت: «در بحث قرهباغ و قفقاز جنوبی به غیر از مختصات ژئوپلیتیکی، مختصات تاریخی ترکیه نیز مؤثر است.»
این کارشناس مسائل ترکیه همچنین گفت «اگرچه سیاستها و موضعگیریهای ترکیه در مناطق پیرامونی ریشه در ویژگیهای ژئوپلیتیک و تاریخی ترکیه دارد، اما تا حدود زیادی هم ریشه در میراث عثمانی این کشور دارد.»
وی در ادامه درباره پیامدهای تحرکات نظامی و سیاست خارجی ترکیه نیز افزود که تابه امروز این سیاستها تا حدود زیادی بر اقتصاد ملی این کشور تأثیر گذاشته است. بهویژه که اکنون ارزش لیر ترکیه از زمان روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه و شخص رجب طیب اردوغان به پایینترین حد خود رسیده است.
بنیهاشمی با تشریح افزایش برخی تنشها بین ترکیه و اروپا و پیامدهای آن نیز گفت: «اروپا اگرچه نسبت به اقدامات آنکارا بیتوجه نبوده و چشم خود را بر اختلافات ترکیه با یونان و قبرس بر سر منابع گازی نبسته اما باید توجه داشت که سیاست خارجی اروپا در قبال ترکیه یک سیاست خارجی رادیکال و تند نیست.»
وی ادامه داد: «هرچند این تنشها باعث شده تا در ترکیه، سرمایهگذاری به حداقل برسد و ارزش لیر نیز کاهش پیدا کند، این پیامدها در بلندمدت نیز میتواند برخی اهداف این کشور را تحت تأثیر قرار دهد.»
عضو هیئتعلمی پژوهشکده مطالعات راهبردی با اشاره به همکاریهای استراتژیک ترکیه با روسها هم در بحث تسلیحات نظامی و هم در بحث قفقاز جنوبی گفت؛ علیرغم اینکه اروپا و آمریکا به موقعیت ژئوپلیتیک ترکیه نیاز دارند اما این همکاریها تا حدود زیادی اتحاد بلندمدت استراتژیک آنکارا-بروکسل را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
بنیهاشمی درنهایت با تأکید بر این نکته که هم شخص اردوغان و همحزب عدالت و توسعه، منش پراگماتیست و عملگرایانهای دارند، ادامه داد: «به نظر میرسد آنکارا در بزنگاه یا شرایط سخت میتواند تعدیل جدی در سیاست خارجی خود در قبال اروپا یا حتی مناطق گازی مورد اختلاف در دریای مدیترانه داشته باشد. همچنان که اخیراً نیز شاهد بودیم ترکیه توافقی با یونان در رابطه با حل مسائل از طریق مذاکرات داشت و در هفتههای اخیر لغو برخی مانورهای نظامی دو طرف و مذاکرات تلفنی وزرای خارجه دو کشور بیانگر آن است که طرفین سعی در کنترل تنش دارند و نمیخواهند بیش از این سطح تنش افزایش پیدا کند. چراکه افزایش تنشها به ضرر اقتصاد ملی هم ترکیه و هم یونان خواهد بود.»
این کارشناس مسائل ترکیه در پایان نتیجهگیری کرد که مقامات آنکارا اگر مشاهده کنند که سطح تنششان با اروپا در حال افزایش است بدون شک آن را کنترل کرده و اجازه نخواهند داد که این مسئله به روابط دوجانبه طرفین بیشازحد آسیب وارد آورد.
0 Comments