طرح آمریکا برای گذار سوریه

سنا سکری در تحلیلی که در وب سایت اندیشکده آمریکایی شورای آتلانتیک منتشر شد، نوشت: آمریکا می‌تواند برای نفوذ بر چشم انداز سوریه پس از اسد از اهرم‌های دیپلماتیک، اقتصادی و سیاسی که در اختیار دارد، استفاده کند. در اینجا به چند مرحله حیاتی اشاره می‌شود که آمریکا باید در نظر داشته باشد:

1. به رسمیت شناختن دیپلماتیک دولت جدید

وضعیت سیاسی در سوریه سیال است و دولت آینده احتمالاً ائتلافی از گروه‌های مخالف، سازمان‌های جامعه مدنی و نمایندگانی از گروه‌های قومی و فرقه‌ای مختلف از جمله  تحریر شام خواهد بود. یکی از مهم‌ترین اقدامات واشنگتن می‌تواند به رسمیت شناختن دیپلماتیک زودهنگام این دولت مشروط به تعهدش به انتقالی مسالمت‌آمیز، اصلاحات دموکراتیک، و حمایت از حقوق بشر باشد. این شناسایی می‌تواند مشروط به مراحلی خاص باشد، از جمله:

• تشکیل دولت انتقالی: این دولت باید نماینده گروه‌های مختلف سیاسی و قومی سوریه شامل زنان، جوانان، ساختارهای سیاسی در تبعید و جناح‌های نظامی مخالف باشد.
• تعهد به یک روند دموکراتیک: دولت موقت باید با برگزاری انتخابات آزاد و عادلانه با نظارت بین‌المللی موافقت و یک مکانیسم عدالت‌محور و پاسخگو برای رسیدگی به جنایات گذشته ایجاد کند.
• اصلاح قانون اساسی: قانون اساسی جدید و فراگیر باید با مشارکت همه ذی‌نفعان سوری تدوین شود.
• نظارت بین‌المللی: سازمان ملل باید اجازه داشته باشد که بر روند انتقال، از جمله بر فرآیندهای قضایی و پاسخگویی و اطمینان از برچیدن برنامه تسلیحات شیمیایی سوریه نظارت کند.

2. ارائه کمک‌های بشردوستانه و بازسازی

آمریکا باید برای اطمینان از توزیع موثر کمک‌ها با سازمان‌های بین‌المللی همکاری کند. این کمک باید مشروط به موارد زیر باشد:

• فراگیری سیاسی: دولت انتقالی باید به طور عادلانه به همه مناطق سوریه کمک کند.
• اقدامات ضد فساد: اهداکنندگان بایدبرای جلوگیری از سوء استفاده از کمک‌های مالی بر ایجاد سازوکارهای مبتنی بر شفافیت و پاسخگویی پافشاری کنند.

3. آغاز روند لغو تحریم هیئت تحریر شام و دولت جدید سوریه

هیئت تحریر شام توسط آمریکا به عنوان یک سازمان تروریستی شناسایی شده است. آمریکا از دهه 1970 دولت سوریه را نیز حامی تروریسم معرفی کرد و تحریم‌های بیشتری را علیه رژیم اسد اعمال کرد. آمریکا باید روندی تدریجی را برای حذف تحریم هیئت تحریر شام و دولت جدید سوریه آغاز کند. این فرآیند می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• لغو مرحله‌‌بندی شده تحریم‌ هیئت تحریر شام: آمریکا باید این کار را با حذف تحریم‌ افرادی که تمایل به مشارکت در یک انتقال سیاسی دارند، به ویژه رهبران تحریر شام، آغاز کند. به مرور که تحریر شام گام‌های مشخصی به سوی مصالحه برمی‌دارد، تحریم‌های بیشتر می‌تواند لغو شود.
• رفع سریع تحریم‌ها علیه سوریه: برداشتن تحریم‌های گسترده‌تر علیه سوریه می‌تواند به سرعت انجام شود، زیرا احتمالا دولت جدید سوریه با گروه‌های تروریستی تعیین‌شده توسط آمریکا دشمن خواهد بود. دسته دوم تحریم‌ها علیه سوریه که به اعمال خشونت رژیم علیه غیرنظامیان مربوط است، در صورتی می‌تواند لغو شود که هیئت تحریر شام به وعده خودداری از خشونت تلافی‌جویانه علیه غیرنظامیان عمل کند.
• تعامل دیپلماتیک: تعامل با هیئت تحریر شام و دیگر گروه‌های مخالف بسیار مهم است. سیاست گذشته آمریکا نشان می‌دهد که حذف یک گروه از فهرست سازمان‌های تروریستی در صورتی امکان‌پذیر است که آن سازمان تعهدی واقعی به صلح نشان دهد.

4. همکاری در اقدامات ضد تروریستی

هیئت تحریر شام از سال 2017 عملیات ‌متعددی را علیه داعش در شمال غربی سوریه انجام داده و بسیاری از رهبرانش را دستگیر و نیز تا حد زیادی گروه حرا‌س‌الدین وابسته به القاعده را متلاشی کرده است. آنها ممکن است با آمریکا در زمینه مبارزه با تروریسم همکاری کنند تا از تلاش بازیگران افراطی برای اصلاح سوریه جلوگیری کنند.

• اشتراک‌گذاری اطلاعات: تبادل اطلاعات در مورد اقدامات ضد تروریسم می‌تواند در هر دو طرف حسن نیت ایجاد و از تکثیر گروه‌های افراطی جلوگیری کند.

5. تشویق به مشارکت نیروهای دموکراتیک سوریه در روند سیاسی

جمعیت کرد سوریه نقش مهمی در آینده این کشور خواهد داشت. نیروهای سوریه دموکراتیک که تحت حمایت آمریکا هستند، از متحدان کلیدی در مبارزه با داعش بوده‌اند، اما تنش با سایر گروه‌های مخالف همچنان ادامه دارد. آمریکا باید گفتگو میان نیروهای دموکراتیک سوریه و هیئت تحریر شام و نیز سایر جناح‌های مخالف را تشویق کند. این گفتگو می‌تواند شامل مورد زیر باشد:

• مشارکت رهبران کرد در روند سیاسی: سوریه آینده باید نماینده منافع همه سوری‌ها از جمله کردها، اعراب و سایر اقلیت‌ها باشد. آمریکا می‌تواند واسطه مذاکرات نیروهای دموکراتیک و تحریر شام برای تضمین حضور کردها در دولت آینده باشد.

غنیمت شمردن وقت

آمریکا باید با رهبری جدید سوریه تعامل کند تا از نتایج منفی مانند افراط‌گرایی بیشتر هیئت تحریر شام، افزایش نفوذ روسیه و ایران و به حاشیه راندن آمریکا در منطقه، و هرج و مرج و بی‌ثباتی احتمالی در سوریه جلوگیری کند. آمریکا باید از این لحظه برای کمک به تأثیرگذاری بر آینده سوریه استفاده کند، نه اینکه منتظر بماند تا ببیند چه اتفاقی می‌افتد.

احمد شرع از اشتباهات گذشته القاعده درس گرفته و از زمان جدایی از جبهه النصره، هیئت تحریر شام را به سمت میانه‌روی سوق داده است. مهم است که درباره تعدیل فعلی تحریر شام اغراق نشود. این گروه سنگر لیبرال دموکراسی نیست و تکامل سیاسی آن ادامه دارد. با این حال، به دنبال به رسمیت شناختن دیپلماتیک است و تمایلش را برای تعامل با جامعه بین‌المللی ابراز کرده است. آمریکا باید بداند که نهادهای سیاسی قادر به تکامل هستند، به ویژه زمانی که با واقعیت‌های حاکمیتی و انتظارات بین‌المللی مواجه می‌شوند. شرع با کشورهای منطقه از جمله لبنان، عراق و روسیه تماس گرفته و اطمینان داده است که قصد دارد روابط خوبی با آنها داشته باشد. اگر ثابت شود که تحریر شام واقعاً با گفتگو و اصلاحات برخوردی باز دارد، آمریکا باید به جای طرد کردن به دنبال تعامل باشد.

تا زمانی که هیئت تحریر شام مایل به تکامل و پذیرش انتقاد سازنده باشد، آمریکا باید با این گروه تعامل داشته باشد. نادیده گرفتن رهبران جدید سوریه آنها را از بین نخواهد برد. سوریه پس از اسد، به ویژه با داشتن رهبرانی که مایل به تعامل با واشنگتن هستند، فرصتی را برای آمریکا فراهم می‌کند تا ثبات و دموکراسی را در خاورمیانه تقویت، نفوذ ایران و روسیه در منطقه را مهار و خانه‌ای امن را برای سوری‌ها فراهم کند.