مارک اِن کاتز در تحلیلی که اندیشکده مطالعات کشورهای عرب خلیج فارس در واشنگتن منتشر کرد، نوشت: اعلام اخیر انتظارات ریاض مبنی بر‌ اینکه مسکو چنین پیشنهادی را بپذیرد، در ماه ژوئیه توسط عادل الجبیر، وزیر امور خارجه سعودی بیان شد که گفت “برای مسکو منطقی است که بگوید در ‌اینجا است (یعنی در عربستان سعودی و شورای همکاری خلیج فارس) که روابط با ما و نه روابط با سوریه، منافع ما را به پیش خواهد برد.” وی افزود که “ما آماده‌ایم تا سهمی‌ را در خاورمیانه به روسیه بدهیم که این کشور را نیرویی قوی‌تر از اتحاد جماهیر شوروی خواهد کرد.”

ولی وقتی بمب‌افکن‌های روسی ماموریت‌های پرواز بر فراز سوریه را از پایگاه هوایی همدان ایران آغاز کردند، توقع عربستان که مسکو این پیشنهاد را بپذیرد با مانع جدی مواجه شد.

مسکو قبلا بمب‌افکن‌های خود را از پایگاه‌هایی در جنوب روسیه اعزام می‌کرد که بسیار دورتر از اهداف سوری خود از همدان هستند. اما در حالی که اهمیت نظامی ‌بمب‌افکن‌های روسیه، ممکن است فزاینده باشد، اهمیت سیاسی چنین کاری از ‌این جهت زیاد است که نشان می دهد مسکو به شدت با تهران در حمایت از نظام سوریه متحد است و ‌اینکه مسکو قصد ندارد در ‌این مورد تغییر مسیر دهد.

تمایل اخیر روسیه به دوستی با ترکیه نیز دارای پیام‌های منفی برای امیدهای ریاض از روسیه است. رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه در ماه اوت خواستار “خروج بشار اسد” شد و گفت که جبهه النصره “نباید به عنوان یک سازمان تروریستی در نظر گرفته شود”، زیرا به مبارزه علیه داعش در سوریه مشغول است.

با‌ این حال، گزارش‌هایی منتشر شد که نشان می‌دهد آنکارا آماده است تا با مسکو و تهران بر سر یک راه ‌حل سوری به توافق برسد، به طوری که به موجب آن اگر برخی “اصلاحات” صورت گیرد و اگر مسکو و تهران بر کردهای سوری برای عقب‌نشینی از سرزمین‌هایی که در شمال سوریه تصرف کرده‌اند، فشار وارد آورند، در عوض ترکیه دست از حمایت از نیروهای مخالف اسد بردارد و اسد در قدرت باقی بماند.

اگر ‌این گزارش‌ها دقیق باشد، تمایل به دوستی بین ترکیه و روسیه نشان می‌دهد که برکناری اسد برای اردوغان به اولویتی به مراتب بسیار کم اهمیت‌تر از محدود کردن منطقه تحت کنترل نیروهای کرد در سوریه تبدیل شده است، نیروهایی که به نظر او با گروه کرد مخالف دولت ترکیه، یعنی حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) ارتباط دارند.

با افزایش همکاری نظامی ‌روسیه با ‌ایران در سوریه و ترکیه که ظاهرا موانع را برای دستیابی به هدف روسیه و‌ ایران جهت حفظ نظام سوریه و شکست دادن دشمنان آن از بین می‌برد، آشکار است که مسکو هیچ نیازی برای فاصله گرفتن از اسد یا تهران در ازای افزایش روابط اقتصادی با عربستان و خلیج فارس نمی‌بیند.

در همین حال، رسانه‌های روسی به گونه‌ای درباره چشم‌انداز همکاری‌های اقتصادی سعودی و روسیه بر سر قیمت‌گذاری نفت، پروژه‌های ‌عربستان در زمینه انرژی هسته‌ای و زمینه‌های گزارش می دهند که در آن حتی ذکری از تاثیر احتمالی حمایت روسیه از دولت سوریه و یا همکاری با ‌ایران به میان نمی آید.

در واقع، احساس کلی در رسانه‌های روسی این است که عربستان در حال باختن به روسیه نه تنها در سوریه، بلکه در قلمرو اقتصادی است.

مقاله اخیر پراودا ادعا کرد: “به نظر می‌رسد که سعودی‌ها نگران پشت پرده نشست‌های اخیر ولادیمیر پوتین با رهبران منطقه از ‌ایران، ترکیه، و جمهوری آذربایجان هستند که در‌این نشست‌ها مقامات موضوع همکاری در زمینه نفت و گاز طبیعی را مورد بررسی قرار دادند. ظاهرا، عربستان از ‌ایجاد کارتل‌های جدید که قادر به محروم ساختن آن از انحصار خود در بازار خواهد بود، ترس دارد.”

چنین استدلالی کاملا ضعیف به نظر می‌رسد، زیرا بسیار بعید است که هر گونه کارتل نفتی روسیه-محور که عربستان را در بر نگیرد بتواند در افزایش قیمت‌های نفت موفق شود، همان طور که تلاش‌ها برای ‌ایجاد یک کارتل گازی موفق نشده اند. با ‌این حال، ‌اینکه‌ آیا ‌این استدلال ضعیف است، از‌ اینکه‌ آیا مسکو بدان معتقد است و به آن عمل می‌کند، کم‌تر اهمیت دارد. زیرا اگر با وجود همه مشکلات اقتصادی روسیه که در نتیجه تحریم‌های غرب شدت گرفته، مسکو قویا معتقد است که “عربستان به روسیه بیش‌تر از روسیه به عربستان نیاز دارد”، در آن صورت مسکو سیاست‌های خود را در قبال سوریه و ‌ایران در ازای افزایش روابط اقتصادی با‌ این پادشاهی که مسکو پیش‌بینی می‌کند ریاض به هر حال به دنبال آن خواهد بود، تغییر نخواهد داد.

در ‌این شرایط، عربستان چه کاری می‌تواند انجام دهد تا سیاست روسیه را تغییر دهد؟  می‌تواند به کمک‌های خود با مخالفان سوریه ادامه دهد و یا حتی آنها را افزایش دهد تا هزینه‌های حمایت از دولت سوریه برای مسکو افزایش یابد. ریاض هم‌چنین می‌تواند به منظور پایین نگه ‌داشتن قیمت‌های نفت جهت صدمه زدن به اقتصاد روسیه و ‌ایران به صادرات سطح بالایی از نفت ادامه دهد.

‌این پادشاهی هم‌چنین می‌تواند با مخاطب قرار دادن مسلمانان در جهان عرب و فراسوی آن، جبهه‌ای در افکار عمومی ‌درباره‌ اینکه چگونه روسیه با‌ دشمنان علیه آنان همسو شده است، راه بیندازد.

ریاض هم‌چنین می‌تواند درصدد‌ ایجاد اتحاد با کشورهایی بر‌آید که گرچه چندان احساس تهدید از سوی ‌ایران نمی‌کنند، ولی احساس می‌کنند از سوی روسیه مورد تهدید قرار دارند.

در نهایت، ‌این گزینه وجود دارد که عربستان به صورت تلویحی بپذیرد روسیه و ‌ایران در سوریه برنده شده‌اند و باید با روسیه مطابق با شرایط مسکو همکاری کند، به امید آنکه به روسیه برای مهار تهران انگیزه داده شود.

هنوز ممکن است گزینه‌های دیگری وجود داشته باشد، اما وقایع اخیر روشن می‌سازد که یک گزینه که در دسترس ریاض قرار ندارد، وادار کردن مسکو به فاصله گرفتن از دمشق و تهران به ازای حمایت اقتصادی سعودی است.

امکان همراهی با شوراآنلاین در شبکه های اجتماعی: