مارک کاتز در یادداشتی که وب‌سایت اندیشکده آمریکایی کارنگی آن را منتشر کرد؛ نوشت: اگرچه این احتمال وجود دارد، اما به نظر می‌رسد مسکو حضور نظامی خود را در لیبی به هر شکل ممکن حفظ خواهد کرد.

قبل از بررسی دلایل آن، بررسی مختصری از وضعیت فعلی لیبی، ضروری است. به دنبال سقوط قذافی در سال 2011 و تجزیه لیبی در میان جناح‌های رقیب، تقسیم‌بندی اصلی قدرت در لیبی بین دولت توافق ملی (GNA) مستقر در غرب لیبی و مخالفان آن به رهبری خلیفه حفتر که خود را «ژنرال» می‌نامید، شکل گرفت. حفتر از سوی کشور همسایه، مصر و همچنین امارات متحده عربی حمایت‌شده است، درحالی‌که دولت توافق ملی موردحمایت ترکیه و قطر بوده است. نیروهای واگنر روسیه (که تصور می‌شود امارات هزینه آن را پرداخت می‌کند) در شرق لیبی از حفتر حمایت می‌کنند، اما روسیه همچنین دولت توافق ملی را به‌عنوان دولت لیبی به رسمیت شناخته و روابط خوبی با آن برقرار کرده است.

به‌عنوان بخشی از روند حل مناقشه لیبی، دولت وحدت ملی (GNU) ایجاد شد که ظاهراً دولت توافق ملی در غرب و مجلس نمایندگان تحت حمایت حفتر در شرق را که قبلاً در ایجاد روابط با دولت توافق ملی شکست‌خورده بود، متحد می‌کرد. بر اساس توافق کنفرانس برلین، نیروهای کارآمد شبه‌نظامیان لیبی که قرار است منحل شوند باید در نهادهای غیرنظامی، امنیتی و نظامی دولتی به‌صورت ادغام شوند؛ اما به‌هیچ‌وجه مشخص نیست که حفتر تسلیم ارتش رسمی لیبی مستقر در غرب می‌شود و یا اینکه در مقابل، آن‌ها از او و نیروهایش استقبال کنند.

روسیه از روند حل مناقشه لیبی تحت حمایت سازمان ملل متحد حمایت کرده است. در این خصوص، مسکو با برچیدن گروه‌ها و شبه‌نظامیان مسلح در لیبی موافقت کرد. بااین‌حال، ترکیه قبلاً به‌وضوح اعلام کرده است که قصد ندارد نیروهای مسلح خود را از غرب لیبی خارج کند، زیرا آن‌ها از سوی دولت توافق ملی به آنجا دعوت‌شده‌اند. اگر نیروهای ترکیه در غرب لیبی باقی بمانند، بعید به نظر می‌رسد که مسکو نیروهای واگنر را از شرق لیبی خارج کند.

اما آیا مسکو می‌تواند حضور نظامی خود را در لیبی حفظ کند، درحالی‌که موافقت کرده است گروه‌های مسلح و شبه‌نظامیان در لیبی باید برچیده شوند؟ پاسخ آری است.

اگرچه پوتین ادعا کرده بود روسیه به‌نوعی از سوریه خارج می‌شود، اما هنوز این اتفاق نیفتاده است؛ بنابراین، توافق روسیه مبنی بر برچیدن گروه‌های مسلح و شبه‌نظامیان در لیبی ممکن است نشان دهنده قصد واقعی روسیه برای خروج نیروهای واگنر از لیبی نباشد.

علاوه بر این، خود پوتین اعلام کرده است که واگنر با دولت روسیه ارتباطی ندارد و دولت روسیه هیچ هزینه‌ای برای آن پرداخت نمی‌کند. در این صورت، مسکو می‌تواند استدلال کند که هیچ مسئولیتی در قبال اقدامات واگنر در لیبی ندارد. تا زمانی هم که حفتر می‌خواهد واگنر بماند، بعید است که دولت توافق ملی بتواند حتی با حمایت ترکیه آن‌ها را مجبور به ترک لیبی کند.

به‌علاوه، این احتمال وجود دارد که روسیه بتواند دولت توافق ملی را متقاعد کند که رسماً از ارتش روسیه برای حضور در لیبی – مانند توافق دولت توافق ملی با ترکیه – دعوت کند و دولت توافق ملی نیز ممکن است مایل به انجام این کار باشد، زیرا این اقدام امنیت بیشتری به آن‌ها در برابر حفتر می‌دهد. اگر دولت توافق ملی رسماً نیروهای مسلح روسیه را برای داشتن یک یا چند پایگاه در لیبی دعوت کند، ممکن است مسکو مایل به خروج واگنر از لیبی باشد. البته روسیه می‌تواند نیروهای مسلح رسمی خود را تحت دعوت دولت توافق ملی به لیبی بفرستد و نیروهای واگنر را برای کمک به حفتر در آنجا نگه دارد.

سیاست حمایتی مسکو از طرف‌های مخالف یکدیگر در مناطق مورد مناقشه و درگیری در جهان

این اقدامات ممکن است برای برخی غیرقابل‌قبول به نظر برسد، اما رویکرد پوتین در درگیری بین طرف‌های مخالف در دیگر مناطق این‌گونه بوده است که از هر دو طرف با هدف نفوذ بر آن‌ها حمایت کند. حتی در سوریه، جایی که مسکو به‌شدت از نظام اسد حمایت می‌کند، روسیه به دنبال ایجاد توازن بین دو گروه متضاد ایران و اسرائیل، ترکیه و کردهای سوریه بوده است. در یمن، مسکو روابط خوبی با حوثی‌های موردحمایت ایران، دولت هادی تحت حمایت عربستان سعودی و جدایی‌طلبان جنوبی تحت حمایت امارات دارد. در افغانستان، مسکو روابط خوبی با دولت کابل و طالبان داشت؛ بنابراین، حمایت مسکو از طرف‌های مخالف در لیبی غیرمعمول نخواهد بود.

روند حل مناقشه لیبی می‌تواند به‌کلی از بین برود، در این صورت نه روس‌ها و نه هیچ طرف خارجی دیگری که در حال حاضر ازیک‌طرف در لیبی حمایت می‌کند، به‌احتمال‌زیاد به دخالت خود در آنجا پایان نمی‌دهند. درواقع، به نظر می‌رسد که این نتیجه چیزی بیش از جواب منفی به خروج نباشد. بااین‌حال، حتی اگر این روند ادامه پیدا کند، به نظر می‌رسد که روسیه برخلاف پایان دادن به آن، نوعی حضور نظامی خود را در لیبی حفظ کند و مهم هم نیست که مسکو پیش‌تر با چه چیزی موافقت کرده است.