عبدالرضا فرجی راد/ کارشناس مسائل ژئوپلیتیک

در دنیای امروز تحریم‌ها یا زیر نظر شورای امنیت سازمان ملل اعمال می‌شوند یا کشورهای مختلف علیه کشورهای دیگر اعمال می‌کنند. تحریم‌هایی که زیر نظر شورای امنیت سازمان ملل است، طبیعتا تعداد بیشتری از کشورها را با خود همراه می‌کند؛ مانند تحریمی که علیه عراق و با عنوان نفت در برابر غذا اعمال شد.

اما یک سری از تحریم‌ها از طریق لابی کردن صورت می‌گیرد. در این رابطه می‌توان به تحریمی که آمریکا با خروج از برجام قرار است علیه ایران اعمال کند، اشاره کرد. درواقع واشنگتن درباره اعمال این تحریم‌ها با کشورهای مختلف در حال لابی است که البته این اقدام غیرقانونی و خلاف مصوبات شورای امنیت است. بدین ترتیب، آمریکا یک سری کشورها را با اقناع کردن و برخی دیگر را از طریق تهدید مجبور به پیروی از تحریم های یک جانبه خود علیه ایران می‌کند. در این میان چون آمریکا قدرت دارد، برخی کشورها مجبور به اطاعت از آن می‌شوند، چرا که در غیر این صورت منافع‌شان در حد وسیعی به خطر می‌افتد.

اما درخصوص تحریم‌هایی که آمریکا قرار است در آبان ماه علیه ایران اعمال کند باید توجه داشت که این تحریم‌ها خلاف مقررات بین‌المللی است و در تضاد با تحریم‌های پیش از برجام قرار دارد. این تحریم‌ها در مورد ونزوئلا نیز اجرا می‌شود؛ اما در خصوص آن کشور، این تحریم‌ها به اندازه ایران سفت و سخت نیست؛ زیرا تجارت ونزوئلا با دنیا محدودتر است و عمده تجارتش با آمریکای لاتین است. طبیعتا در میان کشورهای آمریکای لاتین، کشور بزرگی مانند برزیل، محوریت دارد و در واقع به این صورت نیست که سیاست‌های آمریکا را به طور کلی علیه ونزوئلا اعمال کنند. البته تحریم‌هایی که علیه ونزوئلا اعمال شده تاحدی کارساز بوده و این کشور را با بحران‌هایی روبرو ساخته است. اما آنچه که امروز ونزوئلا را با مشکل مواجه کرده، ناکارآمدی دولت می باشد که باعث افزایش مشکلات شده است.

در خصوص اثرگذاری تحریم‌های یک‌جانبه باید توجه داشت که اغلب این تحریم‌ها تا کنون اثرگذار بوده‌اند. به طور مثال، از زمانی که تحریم‌های غرب علیه روسیه به اجرا درآمده، پول این کشور ۶۰ درصد بی ارزش شده است. این در حالی است که تحریم‌ها علیه مسکو به اندازه تحریم‌ها علیه ایران قبل از برجام و یا تحریم‌ها علیه عراق قبل از سقوط صدام حسین، سنگین نیست.

از دیگر سو، کره شمالی طی ۲۰ سال گذشته بدترین وضعیت اقتصادی را تجربه کرده و به همین جهت نیز امروز رهبر کره شمالی در تلاش است تا توافقاتی با آمریکا انجام گیرد و در پی آن فضایی ایجاد شود تا بتواند کشور را مدیریت کند.

مسئله دیگر درباره آثار تحریم‌ها به این موضوع مربوط می‌شود که تحریم‌ها در اغلب کشورها عامل فساد می‌شوند و ایران نیز از این قاعده مستثنی نبوده است. زیرا این کشورها به دلیل تحریم‌ّها نمی‌توانند از طریق نرم بین‌المللی تجارت کنند و به ناچار به دنبال راه‌های فرعی می روند. در همین حال، از آنجایی که ایران به دنبال راه های دور زدن تحریم ها بوده است و این راه‌ها نیز اغلب مخفیانه و محرمانه است، طبیعتا از درون آن فساد به بیرون درز می کند. تقریبا اغلب کشورهایی که با تحریم‌ مواجه شده اند چه تحریم‌های شورای امنیت و چه تحریم‌های یک جانبه آمریکا یا اتحادیه اروپا، با مشکلات اقتصادی و فساد در کشور مواجه شده‌اند.

در حال حاضر آمریکای دونالد ترامپ، سیاست زور و فشار بر کشورها بویژه بر ایران را در دستور کار دارد. اخیرا معاون خزانه داری آمریکا سفری به ترکیه داشت و اعلام کرد که ایران دوست ترکیه نیست بلکه آمریکا، متحد و دوست ترکیه است و اگر آنکارا بخواهد در زمان تحریم‌ها با تهران همکاری کند با تحریم‌های آمریکا مواجه خواهد شد.

آمریکا رایزنی‌هایی را نیز با چین، ژاپن و هند آغاز کرده است و به همین دلیل نمی‌توان گفت که تحریم‌های یک جانبه آمریکا علیه ایران تاثیر نخواهد داشت. این تاثیرات قابل توجه خواهد بود و لذا ایران باید راهکارهایی را انتخاب کند که آن راهکارها با هدف مقابله با تحریم‌ها تاحدود زیادی خارج از نرم بین‌الملل خواهد بود.

همچنین باید مدنظر داشت که دولت ترامپ یک حالت تهاجمی در قبال تحریم‌های ایران در پیش گرفته است.

در دولت‌های قبلی آمریکا یک سری موارد رعایت می‌شد؛ به عنوان مثال گفته شده بود که کره جنوبی، هند و یا ژاپن می‌توانند نفت ایران را بخرند اما دولت ترامپ اعلام کرده که می‌خواهد صادرات نفت ایران را به صفر برساند.

در چنین شرایطی فرصتی که برای ایران وجود دارد حضور ترامپ در کاخ سفید است، هرچند وی از برجام خارج شده ولی از سوی دیگر با توجه به برخی اقداماتش در قبال ناتو، پیمان پاریس، بحث تعرفه‌ها و همین توافق هسته‌ای باعث شده که متحدان اصلی آمریکا مانند اروپایی‌ها با این رفتارهای او به شدت مخالف باشند. همین مساله می تواند فرصت هایی برای ایران جهت مقابله با تحریم های آمریکا فراهم کند.