شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در جنگهای مدرن، همیشه تصور بر این بوده است که هرچه سلاح گرانتر و پیشرفتهتر و متعلق به شرکتهای معروف و نامدار باشد، پیروزی قطعیتر خواهد بود. اما تحولات جبهه شمالی فلسطین اشغالی در ماههای اخیر، این باور قدیمی را به چالش کشیده است. جایی که ارتش رژیم صهیونیستی با داشتن پیشرفتهترین سامانههای پدافندی همچون گنبد آهنین، داوود و فلاخن و نیز جنگندههای نسل پنجم اف-۳۵ و تانکهای مرکاوا و سایر تجهیزات مدرن که در کمتر کشوری در جهان وجود دارند، در مقابل پهپادهای چندصد دلاری حزبالله لبنان عملاً درمانده شده است. اعتراف تلخ بنیامین نتانیاهو درباره ناتوانی در مقابله با این تهدید و دستور او برای تخصیص بودجهای نامحدود به منظور یافتن راهحل، نمایانگر این واقعیت است که دوران برتری محض فناوریهای گرانقیمت به پایان رسیده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: سفر اخیر رئیسجمهور آمریکا به چین از جنبههای مختلف حائز اهمیت است؛ چرا که چین به عنوان دومین قدرت اقتصادی جهان و یک اقتصاد رو به رشد شناخته میشود. همچنین چینیها در زمینههای مختلف، از جمله بخشهای فضایی، هوش مصنوعی و صنایع نظامی در حال پیشرفت هستند؛ به گونهای که در بخش نظامی، در حالی که پیشتر فاقد ناو هواپیمابر بودند، اکنون سومین ناو هواپیمابر خود را در اختیار دارند. از سوی دیگر، آمریکا به عنوان یک ابرقدرت، چین را همواره به عنوان رقیب خود نگریسته است و اکنون نیز به عنوان رقیب خود میبیند.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در جنگهای مدرن، همیشه تصور بر این بوده است که هرچه سلاح گرانتر و پیشرفتهتر و متعلق به شرکتهای معروف و نامدار باشد، پیروزی قطعیتر خواهد بود. اما تحولات جبهه شمالی فلسطین اشغالی در ماههای اخیر، این باور قدیمی را به چالش کشیده است. جایی که ارتش رژیم صهیونیستی با داشتن پیشرفتهترین سامانههای پدافندی همچون گنبد آهنین، داوود و فلاخن و نیز جنگندههای نسل پنجم اف-۳۵ و تانکهای مرکاوا و سایر تجهیزات مدرن که در کمتر کشوری در جهان وجود دارند، در مقابل پهپادهای چندصد دلاری حزبالله لبنان عملاً درمانده شده است. اعتراف تلخ بنیامین نتانیاهو درباره ناتوانی در مقابله با این تهدید و دستور او برای تخصیص بودجهای نامحدود به منظور یافتن راهحل، نمایانگر این واقعیت است که دوران برتری محض فناوریهای گرانقیمت به پایان رسیده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: سفر اخیر رئیسجمهور آمریکا به چین از جنبههای مختلف حائز اهمیت است؛ چرا که چین به عنوان دومین قدرت اقتصادی جهان و یک اقتصاد رو به رشد شناخته میشود. همچنین چینیها در زمینههای مختلف، از جمله بخشهای فضایی، هوش مصنوعی و صنایع نظامی در حال پیشرفت هستند؛ به گونهای که در بخش نظامی، در حالی که پیشتر فاقد ناو هواپیمابر بودند، اکنون سومین ناو هواپیمابر خود را در اختیار دارند. از سوی دیگر، آمریکا به عنوان یک ابرقدرت، چین را همواره به عنوان رقیب خود نگریسته است و اکنون نیز به عنوان رقیب خود میبیند.
داود احمدزاده*
این اتحادیه در دهههای مختلف رویکردهای متفاوتی را نسبت به مسائل داخلی جهان عرب و نیز مناسبات قدرت در سطح منطقه و بینالملل اتخاذ کرده است. در یک برهه زمانی که مصر در دوره جمال عبدالناصر به عنوان رهبر جهان عرب مطرح شد، سعی کرد تا با تز پانعربیسم بیشتر کشورهای عربی را زیر پرچم خود برای مبارزه با رژیم صهیونیستی و حامیان آن گرد آورد. ولی بعد از ناصر و با به قدرت رسیدن انور سادات در مصر در سال 1970 با چرخشی که قاهره نسبت به غرب داشت و سفری که سادات به سرزمینهای اشغالی انجام داد، باعث شد که قبح روابط با رژیم صهیونیستی به نوعی شکسته شود و مصر به خاطر این اقدام از اتحادیه عرب اخراج شد.
برخی از کشورها در همین اتحادیه مانند سوریه، عراق، الجزایر و چند کشور دیگر تلاش کردند که جبهه پایداری عرب را بنیانگذاری کنند و در قبال اقدامات مصر و رژیم صهیونیستی که برای همسویی و همگرایی بیشتر صورت میگرفت اقدام عملی انجام دهند.
در یک دهه دیگر بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و آغاز جنگ تحمیلی 8 ساله ما دوباره شاهد انشقاق و موضعگیریهای متفاوت اعضای اتحادیه عرب نسبت به جنگ تحمیلی بودیم. در آن زمان مصر با بازگشت مجدد به اتحادیه عرب در دوره حسنی مبارک در کنار کشورهای محافظهکار حوزه خلیج فارس نظیر عربستان و اردن تلاش میکردند که با کمکهای نظامی و حمایتهای مالی موازنه قوا را به نفع عراق در منطقه برهم بزنند و جلوی نفوذ ایران را سد کنند.
در صورتیکه برخی دیگر از این کشورها مانند سوریه و حتی الجزایر یا جانبداری از ایران یا موضع بیطرفی اتخاذ کردند. لذا میتوان گفت اتحادیه عرب به دلیل دستهبندیهای سیاسی مختلف نتوانسته در وضعیت فعلی به آمال و اهداف اصلی بنیانگذاران این اتحادیه جامه عمل بپوشاند و از منافع تمام عیار خود و حتی جهان اسلام در قبال رژیم صهیونیستی و تجاوزات غرب دفاع و یا عکسالعمل منطقی نشان دهد. چرا که بیشتر اعضای این اتحادیه از نظر سیاسی، نظامی و اقتصادی به نوعی به غرب وابستهاند و مجری سیاستهای غرب در منطقه هستند. نمونه آشکار این مورد را میتوان در وضعیت فعلی درخصوص عربستان مشاهده کرد که بعد از افول قدرت مدعیان سنتی در اتحادیه عرب مانند مصر و عراق، داعیه دار رهبری این اتحادیه شده و تلاش دارد ظرفیتهای این اتحادیه را برای مبارزه با ایران در منطقه به کار گیرد.
بنابراین در نشست اخیر در ظهران عربستان شاهد بودیم ریاض تلاش بسیاری کرد تا به جای پرداختن به مسائل اصلی جهان اسلام به ویژه بحث فلسطین، تمرکز خویش را در حمایت از حمله موشکی آمریکا، انگلیس و فرانسه به سوریه معطوف سازد. از دیگر سو با تکرار ایرانهراسی و ادعای اینکه جمهوری اسلامی ایران تلاش دارد همچنان امنیت منطقه را برهم بزند یک سازوکار را بین کشورهای عربی عضو این اتحادیه برای مبارزه با ایران فراهم سازد. این در حالی است که برخی از این کشورها نظیر قطر در نشست اخیر غایب بودند و کشورهایی مانند عراق و لبنان مخالفت علنی خود را با بیانیه پایانی این نشست در ضدیت با سیاستهای ایران در منطقه اعلام داشتند.
در نهایت همانطور که اشاره شد عربستان در نبود حضور ثمربخش قدرتهای برتر عضو این اتحادیه نظیر مصر و عراق تلاش میکند با خریدهای وافر نظامی از شرکتهای آمریکایی اولا حضور نظامی آمریکا را در منطقه تثبیت کند و ثانیا در این مسیر تلاشهای آشکاری برای برقراری روابط با رژیم صهیونیستی انجام داده است. همچنانکه ریاض اعلام کرده که حاضر است با تلآویو از در صلح وارد شود. ولی به نظر میرسد نگاه کشورهای عربی نسبت به موضوع رژیم صهیونیستی و چگونگی برقراری مناسبات با این رژیم بسیار متفاوتتر از دیدگاه عربستان باشد و هنوز این شکاف تاریخی در اتحادیه عرب نسبت به اشغالگری این رژیم و مناسبات آینده از یک سو و نیز چگونگی تنظیم روابط با ایران از سوی دیگر وجود دارد.
نکته تاسفبار این است که عربستان با قدرت مالی و ارتباطات با لابیهای صهیونیستی در کنگره و کاخ سفید تلاش میکند که خود را به عنوان کشور پیشرو در برقراری صلح و امنیت در منطقه مطرح سازد و دیگر کشورهای عربی را نیز با خود همراه کند که به نظر میرسد به جز چند کشور عربی، بیشتر کشورهای حوزه خلیج فارس و شمال آفریقا با خواستهای جاهطلبانه ریاض همسویی و همراهی دارند.
کارشناس مسائل خاورمیانه*
0 Comments